Мэдээллийн аюулгүй байдлыг үгүй хийх алхамууд

SANS байгууллагаас мэдээллийн аюулгүй байдлыг сайжруулахдаа ямар алхамуудыг хийж болохгүй вэ гэсэн жагсаалтыг How to Suck at Information Security нэртэйгээр нийтлэжээ. Утга нь бол хэзээ ч биелэшгүй эдгээр зүйлсийг хүнээс бүү шаардаачээ, энэ нь мэдээллийн ауюлгүй байдлыг сайжруулах биш улам дордуулна шүү гэжээ. Жишээ нь, хэрэглэгчдийг ойр ойрхон нууц үгээ солихыг шаардах. Энэ нь явцдаа цээжлэхэд амархан, нэг хэв маягтай буюу таахад хялбар нууц үг сонгоход хүргэх болов уу. Бас бэлтгэл ажлаа хангаагүй байж маш том хэмжээний ISO 27001/27002 гэх стандарт руу шилжихийг завдах. Үүний дүнд олон ажил хийдэх бөгөөд нэвтрүүлэхэд тулгарах бэрхшээлүүдээс үүдэн ажиллагсад болон удирдлага шантарч ч болох. За ер нь нэлээн олон зүйл байна даа. Хэрэв та мэдээллийн аюулгүй байдлыг сонирхон судалдаг эсвэл ямар нэг байгууллагын мэдээллийн технологийн мэргэжилтэн бол нэг ороод харахыг зөвлөж байна.

The 2008 Malware Challenge

Тооцоолуурын ажиллагааг доголдуулдаг, түүний эзэнд хохирол учруулдаг хортон програм хангамжийг malware гэж нэрлэдэг. Үүнд нь вирус, тагнах програм хангамж гээд бүгд л орно. Улам бүр нарийсан хөгжиж буй хортон програм хангамжуудыг шинжлэх, үйл ажиллагааг нь ойлгох басхүү мэргэжилтнүүдийг өрсөлдүүлэх зорилгоор Malware Challenge гэж уралдааныг өнгөрөгч буюу 2008 оноос зохион байгуулагдаж эхэлсэн байна. Бусад уралдаануудын адилаар даалгавар өгөгдөх бөгөөд хүн бүр өөрийн сурсан аргаар шинжлэн өөрийн гэсэн дүгнэлтийг өгөх юм. Тэгээд дөнгөж саяхан тэнэж яваад нэгэн оролцогчийн блогоос нь 2008 оны дүнг олж үзлээ. Үүнээс надад сонирхолтой санагдсан нэг зүйл нь тэнд хүн бүр өөрийн арга барилаар, өөрийн багажуудаар тэрхүү хортон програм хангамжийг задалж, шинжилж, дүгнэлт өгсөн байгаа бөгөөд тэдгээрээс ямар зорилгоор ямар багажууд ашиглаж болдог, ямар шинж тэмдэг илэрвэл юу гэж дүгнэдэг зэрэг асар их туршлага байсан юм. Та ч гэсэн ороод үзнэ биз, хэрэг болно гэдэгт итгэлтэй байна.

Эвгүй бөөс вэ энэ чинь

Denver-т байдаг нэгэн ахындаа ирэв. Ирэхээсээ өмнө утсаар ярьтал ах маань "компьютер вирустээд сонин болчихсон, ашгүй чи ирж байна, тэр болтол асаахгүй ээ" гэнэ, би ч юу л сүртэй юм байх вэ гэж бодоод "очоод янзлаад өгье" гэв. Хүрч ирээд үзтэл ажиллаж байгаа нь нэг л бишээ. Уг нь AVG Free суучихсан ажиллаж байх юм, тэгтэл хаанаас ч юм Antivirus 360 гэж юм гарч ирээд л баахан вирус илрүүлсэн гэсэн мэдээлэл гаргана. Ах маань энийг л хараад айсан байх гэж бодсноо яахлээрээ хоёр вирусын эсрэг програм суулгадаг байна, бас Antivirus 360 гэж бас ямар програм байна гэж гайхсаар жаал ухав. Antivirus 360 нь баахан юм илрүүлсэн гэсэн хэрнээ ажиллагаа нь нэг л тогтворгүй, хэвийн биш. За танихгүй бурхнаас таньдаг чөтгөр нь дээр гээд Antivirus 360-г устгах гээд Add/Remove programs руу ортол алга. Тэгвэл AVG Free ашиглаж үзье гээд хайлгуултал нөгөө муу Antivirus 360-г чинь вирус гэж гаргаад устгаад хаядаг юм байна. Ахиад жаахан ажиллавал нэг л биш. Ер нь өөрийн сонголт болсон Avast-г суулгаад шалгаж үзье гэж бодоод www.avast.com руу орох гэтэл орж болдоггүй. Тэгвэл www.download.com дээрээс татаж авъя гэтэл бас л ордоггүй.

Өөрийн компьютер дээр аль хэдэн сарын өмнө татаж авсан байсан Avast-г зөөж суулгаад Windows эхлэх үед нь хайлгавал сүртэй юм илэрсэнгүй. За гайгүй болчихлоо гэж бодоод тайвшрав. Интернэтээр мэдээ үзэх, цахим шуудангаа шалгах гээд бас ойр зуурын юм хийхэд бас л нэг бишээ. Зүгээр ажиллаж байснаа Internet Explorer цонхон дээр сурталчилгаа гараад ирнэ, бас нэх хачин асуулт гарч ирээд санал асуулгад оролцохыг санал болгоно. Avast-аа бас шинэчлэх гэсэн чинь алдаа заагаад болдоггүй. Comcast-ын интернэт ашигладаг, тэр нь ингээд хязгаарлалт тавьдаг юм байх даа гэж гайхав. Тэгснээ уг нь АНУ чинь net neutrality гэдэг зүйлийг эрхэмлэдэг, түүнийхээ төлөө их тэмцдэг учир ийм байх ёсгүй гэж бас нэг бодов. Avast-ын эсрэг хязгаарлалт байгаа эсэхийн хэсэг хайвал олигтой зүйл олдсонгүй. Ер нь яг хаана нь ямар хязгаарлалт хийсэн байж болох вэ гэж ихэд сонин санагдаад avast.com руу пинг хийвэл 127.0.0.1 гэсэн хаяг гарч ирээд байх юм. Ингэж л хязгаарладаг юм байна гэж гайхан хэсэг бодов. Ахын компьютер хамгаалалттай л гээд байдаг гэтэл нөгөөх нь шинэчлэлт хийгдэхгүй бол нэмэргүй, ер нь өөр зүйлээр солъё байз гэж бодов. Ер нь яагаад заавал Comcast-ын DNS сервер ашиглах ёстой юм бэ, өөр сервер ашиглаад хязгаарлалтыг нь тойрчих боломжтой юм шиг санагдаад Google дээр жаал хайлт хийв. Хэдийг оллоо. nslookup ашиглаад тэдгээр нь www.avast.com-д хариу өгөх эсэхийг шалгах гэж байснаа серверийг нь өөрчлөлгүйгээр шууд avast.com гэсэн чинь жинхэнэ хаяг нь гарч байна. Маш их гайхав. Тэгээд ийм асуудал гарч байсан талаар хайтал хэд хэдэн үр дүн гарч байна, үзэх гэтэл болдоггүй. Хаягуудыг нь харвал kaspersky.com, spybot.com гэх мэт техникийн зөвлөлгөө өгдөг зарим руу орохгүй байв. Ихэд гайхаад norton.com, mcafee.com, ca.com зэрэг хаягууд руу орох гэтэл орж болдоггүй. Тэгээд эндээс үзтэл зарим вэбүүдийг оруулдаггүй болгодог rootkit гарсан талаар олж үзэв, эмчлэх аргууд дунд нь Microsoft-ын Malicious Software Removal Tool
ашиглаж болно гэхээр нь Microsoft-ын вэб рүү орох гэтэл бас орсонгүй. Бас урд өдөр нь өөрийн компьютерийг сүлжээнд холбох гэтэл болоогүй тул дахин оролдож үзсэнгүй.

Нэг арга толгой рүү гялс хийгээд л ороод ирэв. Энэ вирус нь домэйн хааж байгаа болохоос IP-р хаахгүй байх ёстой, тийм болохоор avast.com руу IP-г ашиглаж ороод шинэчлэлтийг нь татаж аваад дахин шалгуулах байлаа. Гэхдээ энэ арга зарим тохиолдолд ажиллахгүй. Хэрэв вэб сервер нь олон домэйн эсвэл вэб хост хийдэг, тэгээд үндсэн вэб нь өөр домэйн байх юм бол IP ашиглаад ороход үндсэн вэбээ үзүүлдэг ёстой. Азаа үзтэл харин шууд вэб нь гараад ирж байна. Явж байгаад яг шинэчлэлтийг нь татах гэсэн чинь files.avast.com руу шидэх юм, өмнөх аргаа ашиглатал харин татаж авч болж байна. Шинэчлэлтийг нь татаж авч суулгаад хайтал харин тачигнатал хэд хэдэн вирус илэрснээ санах ойд вирус орсон байгаа тул Windows эхлэхээс өмнө хайх уу гэж байна, мэдээж тэгнэ. Тэгтэл харин TDSS гэж эхэлсэн драйвераас авахуулаас Windows\system32\ дотор нэлээн олон файл халдвартай гэж гарч байна. Энэ удаад бүгдийг нь устгаад л хаялаа. Шалгаж дуусаад Windows руугаа ороод нөгөө болохгүй байсан вэбүүд рүүгээ ороод үзтэл болж байна. За ашгүй, одоо л ахад вирусын эсрэг гайгүй сайн хамгаалалттай болсон гэж итгэлтэй хэлж болно. Орой ч боллоо унтах минь, маргааш харин тухтай сайн шалгая гэж бодов.

Windows нь нэг домэйнийг ахин дахин асуухгүйн тулд DNS Client гэх сервис өөр дээрээ ажиллуулдаг бөгөөд энэ нь нэг ирсэн домэйний хариуг өөр дээрээ хадгалж авч байдаг. Мэдээж танд мэдэгдэхгүйгээр. Сүлжээний ачааллыг багасгах гэсэн санаа. Харин вирус маань тэрхүү сервисийг гэмтээгээд зарим нэг домэйнд буруу хаяг буцаадаг болгосон байж. Харин nslookup маань DNS Client-р дамжилгүй шууд интернэтээс асуудгаараа онцлог бөгөөд надад тусласан хэрэг. Энэ төрлийн вирус маань сүртэй хоргүй юм шиг атлаа таныг банкны данс руугаа орох гэтэл өөр сайт руу шидэх зэрэг аюулыг дагуулж болно. Энэ маягаар хуурамч вэбүүд рүү оруулж таны мэдээллийг хулгайлна.

Харин net neutrality-ийн хувьд АНУ-ын дийлэнх хүмүүс интернэтийн ямар ч хэрэглээг хязгаарлах ёсгүй, энэ нь цаашлаад хөгжлийг туших аюултай гэж үздэг. Хүн чөлөөтэй сэтгэж юмнуудаа чөлөөтэй турших, ашиглах боломжтой байж шинэ санаа, шинэ технологи үүсдэг гэж үздэг. Энэ нь ч технологийн хөгжлийн түүхээр маш тод харагддаг. Тийм болохоор вэбүүдийг хаах, эсвэл татаж авах мэдээллийн хязгаар тавихын эсрэг байдаг. Өөрөөр хэлбэл сүлжээ маань хэнээс ч хараат бус, хэний ч эрх ашгийн төлөө үйлчлэхгүй харин бүх хүн төрөлхөтнийг ижил боломжоор хангах ёстой гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Хэрэв вэбийг зөвхөн нээгээд бусдыг хаасан байсан бол Yahoo messenger, skype, bittorrent, VoIP зэрэг шинэ технологиуд үүсэхгүй л байсан болов уу.

Вирусын эсрэг тулалдах нь

Анх 1998 онд гэртээ компьютертэй болсноор энэ зүйлтэй үе зайгүй найзласан билээ. Тэр үед л вирус гэж юм байдаг, компьютерийг эвдлэх бас мэдээлэл устгах гээд хортой гэж мэдэж байсан юм. Миний санахын Чернобыль гээд вирус гараад баахан хүмүүсийн компьютер ажиллагаагүй болж байсан. Азаар би тэр өдөр нь компьютераа асаагүй байж билээ. Бас нэг удаа интернэтээс програм татаж авч ажиллуулчихаад РЭС хийсний дараа хэдэн жил цуглуулсан бүх юм маань байхгүй болсон байхыг хараад нүднээс нулимс гарч л байсан. Ер нь вирусээс хамгаалах гэж хамаг байдгаараа хичээдэг л байлаа. Хамгийн анх Norton, McAfee ашигладаг байсан бол сүүлрүүгээ Kaspersky ашигладаг байсан. Эцэст нь эргэлт буцалтгүй линукс руу шилжсэнээр вирус гэх зүйлээс айхаа больсон.

Харин сүүлийн үед ажлын шаардлагаар эргээд Windows-тэй нэлээн ойрхон ажиллах шаардлага гарах болов. Тэгээд ч гэрийн, хамаатны, найзын, найзын найзын гээд л бүх компьютер бараг бүгд Windows болохоор бүр мөсөн салж чадахгүй л байлаа. Бас болоогүй өмнө нь овоо хэдэн жил өдөр тутам хэрэглэж байсны туршлага маань ч их хэрэг болно. Тэгээд л нөгөө вирусны маань асуудал ахиад босч ирнэ. Яг одоо нэг найзынхаа компьютерийг хажуудаа янзлаад л сууж байна. Харж байхад сүүлийн үеийн вирус эсвэл хорт (malicious) програмууд нь хүнд хохирол учруулахаасаа илүү хүнийг шулах, ашиглахад илүү чиглэх болсон юм шиг. Жишээ нь таны компьютерийг СПАМ түгээх сүлжээндээ нэгтгэж илүү олон хүнд СПАМ-аа хүргэхэд ашиглах болно. СПАМ-р дамжаад бүр олон хүнд халдварлах болно. Эсвэл таны компьютер дээр байгаа үнэтэй мэдээллүүд эсвэл үйлдлүүдийг тань бүртгэж авч дараагийн хорт үйлдэлдээ ашиглана.

Ямар вирусын эсрэг програм дээр юм болоо? Kaspersky давгүй сайн элрүүлэх боловч их хүчин чадал шаардаж компьютерийн ажиллагааг удаашруулаг. Бас заримдаа лиценз нь асуудал үүсгэдэг. Nod32 болохоор жижигхэн, хурдан боловс кракдсаны дараагаар илрүүлэх чадвар нь илт мууддаг юм билээ. За Norton McAfee нар аль дээр л миний жагсаалтаас хасагдсан, эргэж үзэж амжаагүй л байна. Ингэхэд та ямар програмыг хэрэглэдэг вэ? Яагаад?

MacBook Pro

Сүүлийн жилүүдэд дэлхий даяараа Apple-ийн бүтээгдэхүүний дизайн, ажиллагааг шагшин магтах болсон. Хөгжим тоглуулагч iPod шиг ашиглахад хялбархан, ойлгомжтой байхыг эсвэл гар утас iPhone шиг олон боломжтой, хүчирхэг хэрэгсэл байж болох юм гэдгийг магад тэд ойлгоогүй, ойлгохгүй байсан. Хэдхэн жилийн өмнө "мөхлийн эрмэг" дээр байсан компани өнөөдөр дэлхийн хөгжмийн зах зээлийг хянагч, гар утасны томоохон нийлүүлэгч басхүү хурдацтай өсч яваа компьютерийн компани болно гэдгийг хэн ч төсөөлөөгүй байх. Харин өнөөдөр сая сая хүн тэдний дараа дараагийн бүтээгдэхүүн юу байх бол гэдгийг чих тавин хүлээж, зах зээлд нийлүүлмэгч нь худалдаж авахаар анаж суудаг болсон байна. MacBook Air гэх дэлхийн хамгийн нимгэн зөөврийн компьютерийг гаргалаа, түүгээр нь HP-ийн нэгэн захирал төрсөн өдрийн бялуугаа зүсэв. Харин өчигдөрхөн MacBook Pro гэх цоо шинэ зөөврийн компьютераа олонд танилцууллаа. Би олон зүйл нуршихгүй, ямар бүтээгдэхүүн болсныг тэгээд түүнийгээ хэрхэн танилцуулдгийг өмнөх холбоосоос ороод үзээрэй. Тавьж байгаа presentaion-ы ямар чанартай, ямар төвшинд хийсэн байгааг хараарай, үнэхээр гайхамшигтай.

Миний хувьд сонсч хүмүүсийн хэрэглэж байгааг харснаас саяханыг хүртэл ашиглаж үзээгүй байлаа. Зун дүү маань iPod-той болов, тэрийг нь ашиглаж үзээд бараг л хайр зарласан. Ашиглахад үнэхээр хялбар бас ойлгомжтой. Хүмүүсийн ашиглаж байгаа iPhone их гоё, хүчирхэг хэрэгсэл гэдэг нь харагдах боловч гар утаснаас дуулга хийх, мессеж бичихээс өөр юм ашигладаггүй болохоор сонирхолтой биш. Харин өнгөрсөн долоо хоногт нэг ахынхаа MacBook-г монголоор бичдэг болгож өгсөн. Эндээс орж MongolianCYR.keylayout гэсэн файлыг татаж аваад /Library/Keyboard Layouts/ хавтас руу хийхэд л болчихно. Дараа нь тохиргоон дотор нь монгол хэл гээд гараад ирдэг юм билээ. Одоо надад байхгүй байгаа болохоор дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгч чадахгүй нь, гэхдээ анх удаа ашиглаж байгаа болоод ч тэр үү эсвэл өөр систем ашигласаар байгаад дадсан уу надад лав ашиглахад маш хэцүү санагдсан.

Ubuntu 8.10 beta гарлаа, jigdo ашиглах нь

Өчигдөр буюу 10-р сарын 2-ны өдөр Ubuntu 8.10 хувилбарын бета хувилбар гарлаа. Миний бие UDW-ийн эхний өдөр л 8.10-ийн хөгжүүлэлтийн хувилбар руу өөрийн системийг шилжүүлэн ашиглаж байгаа ба их давгүй сайхан болсон гэдгийг хэлмээр байна. Мэдээж хэрэг хөгжүүлэлтийн хувилбар ашиглахтай холбоотой баахан асуудлууд үүсдэг ч ер нь даваад гарсан. Харин beta нь хөгжүүлэлтийнх боловч томоохон хэмжээний асуудал үүсэхгүй, бараг бэлэн болсон гэдэг утгыг илэрхийлдэг болохоор ахиж татаж авч туршихаар шийдлээ. Татаж авах гэтэл http://mn.releases.ubuntu.com дээр хараахан орж ирээгүй байгаа (өнөөдөр л татуулж эхлүүлсэн), http://releases.ubuntu.com дээрээс татах гэхээр хэтэрхий удаан. Үүнд бас нэг гарц байдаг нь jigdo гэж жижигхэн багаж юм, гэхдээ зөвхөн debian төрлийн систем дээр ажилладаг.

Jigdo-ийн ажиллах зарчим маш хялбар. Jigdo нь өөрийн гэсэн .jigdo болон загвар файлаас бүрдэнэ. .jigdo файл дотор ямар ямар файл байх болон түүний checksum байна. Үүнийхээ тусламжгайраар jigdo нь богц бүрийг нэг нэгээр нь татаж авах ба дуусмагцаа iso файл үүсгэх юм. Ийнхүү iso үүсгэх явцдаа файл бүрийн бүрэн бүтэн байдлыг шалгана. Хамгийн гол давуу тал нь богцуудыг татахдаа бид өөрсддөө хамгийн ойр байгаа толин серверийг ашиглах боломжтой юм. Өөрөөр хэлбэл http://mn.archive.ubuntu.com-г ашиглана гэсэн үг. За ингээд ашиглах гээд үзье.

Юуны өмнө sudo apt-get install jigdo-file гэсэн тушаалаар jigdo-оо суулгана. Үүнийхээ дараагаар http://releases.ubuntu.com/intrepid/ хаягаас ороод өөрт хэрэгтэй хувилбарынхаа .jigdo болон .template файлуудыг татаж авна. Миний хувьд wget http://releases.ubuntu.com/intrepid/ubuntu-8.10-beta-alternate-i386.jigdo болон wget http://releases.ubuntu.com/intrepid/ubuntu-8.10-beta-alternate-i386.template гэсэн тушаалуудаар дээрх хоёр файлыг татаж авсан. За дараа нь татаж авсан хавтас руугаа ороод jigdo-lite <файлын нэр>.jigdo буюу минийхаар jigdo-lite ubuntu-8.10-beta-alternate-i386.jigdo гэсэн тушаалыг өгнө. Ажиллуулмагч танаас хэд хэдэн асуулт асуух ба Ubuntu Mirror гэдэгт http://mn.archive.ubuntu.com/ubuntu гэж хариулах ба бусдад нь хариулахгүй байхад болно. Үүний дараагаар таны өмнө гайхамшиг өрнөж, хэсэг хугацааны дараа .iso файл үүссэн байх болно. Дахин хэлэхэд jigdo нь debian суурьтай бүх линукс тархацуудад ашиглах боломжтой бөгөөд Ubuntu, Debian аль алин дээр нь болно.

End Of Life

Би хувьдаа програм хангамжийг шавхагдашгүй нөөц гэж үздэг. Програм нь хийсвэр учир хэдэн мянга хувилж тараасан ч шавхагдаж дуусахгүй, ширгэж алга болохгүй. Ийм болоод ч тэр үү програм хангамжийг ширхэгчлэн худалдахыг хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй юм. Харин үүний эсрэгээр програм хангамжийг боловсруулж, хөгжүүлж хүмүүс буй басхүү хөгжүүлэхэд ашиглагдаж буй нөөц маань хязгаарлагдмал гэдгийг ойлгож үнэлдэг. Өөрөөр хэлбэл та програм хангамжийн ширхэг болгоноор биш харин тэрхүү хүний ажилласан цаг, мэдлэг, чадвар, туршлага зэргийг үнэлж төлбөр хийнэ гэсэн үг. Энэ л нээлттэй эхийн хөгжүүлэлтийн үндсэн зарчим.

Програм хангамжууд шинээр төрж бас мөхөж байдаг. Мөхлийн шалтгаан нь нөгөө л нэг хөгжүүлэлттэй холбоотой нөөцийн хязгаартай холбоотой. Ихэнх тохиолдолд хөгжүүлэгч нь програм хангамж үүсгээд, түүнийгээ хөгжүүлээд шинэ шинэ хувилбарууд гаргаад явдаг. Тэрээр хувилбар бүрийг тордоод, засварлаад явахыг оролдох боловч мэдлэг чадвар, цаг хугацаанаас хамааран ихэвчлэн сүүлийн хувилбарыг л сайн тордож чаддаг. Жишээ нь, ямар нэг програм хангамжид аюулгүй байдлын цох илэрэхэд түүнийг илрүүлсэн болон хамгийн сүүлийн хувилбарт засахад хялбар байдаг. Зарим тохиолдолд хөгжүүлэлтийн явцад томоохон өөрчлөлт орсноос болж засвар хийх нь маш хүнд, эсвэл бүр боломжгүй болсон байх нь бий. Програм хангамжийн дэмжлэгийг гэнэт хаяхгүй, мөн хэрэглэгчдэд тодорхой баримжаа өгөх үүднээс ихэнх програм хангамжууд End Of Life гэж юмыг мөрддөг. Өөрөөр хэлбэл таны ашиглаж байгаа програм хангамж тань тэдий болтол дэмжигдээд засвар хийгдээд явна гэдгийг нь хэлж өгнө гэсэн үг. Жишээлбэл, OpenBSD, Fedora маань зөвхөн сүүлийн 2 хувилбарыг дэмжиж ажилладаг. Харин Ubuntu-ийн хувьд 18 сар буюу жил хагасын хугацаанд дэмжиж ажилладаг. Гэхдээ LTS (Long Term Support) буюу урт хугацааны дэмжлэгтэй хувилбар байх ба энэ нь хэрэглэгчид 3 жил, серверт 5 жилийн хугацаанд дэмжлэг авч явдаг. Зарим нэг өндөр түвшинд эсвэл өргөн хүрээнд хэрэглэгддэг RHEL (Redhat Enterprise Linux), SLES (SuSE Enterprise Linux), Windows үйлдлийн системүүд нь илүү урт хугацаанд дэмжигдэж ажилладаг.

Системийн администратор нь ямар нэг систем сонгохдоо End Of Life-ыг үргэлж харгалзан үзэж байх хэрэгтэй, эс тэгвээс дэмжлэггүй системтэй хоцрох эсвэл багахан хугацааны дараа системийг солих "нэмэлт" ажилтай хоцроно. Анхааруулахад Ubuntu 7.04 хувилбарын дэмжлэгийг 10-р сарын 19-ны өдрөөр тасалбар болгох гэж байгаа тул хэрэв та энэ хувилбарыг ашигладаг бол энэ өдрөөс өмнө шинэ хувилбар руу шилжүүлэх хэрэгтэй. Сонирхуулахад ийнхүү дэмжлэг нь дууссан, хөгжүүлэлт нь зогссон боловч ажиллагаанаас хасч болдоггүй, ажиллаж л байдаг системийг "legacy" систем гэж нэрлэдэг.

Сонголт: majordomo vs. ecartis

Аль дээрээс хойш mailing list үүсгэх, гэхдээ бүр олон домэйн дэмжлэгтэйг үүсгэх хэрэг гараад байв. Хэсэг судалж байгаад л шаардлагатай биш болохоор нь орхичихоод байв. Юуны өмнө цахим шуудангийн сервер маань суусан, тохиргоо хийсэн бас хэвийн ажиллаж байгаа. Эхний сонголт маань Mailman байсан боловч олон домэйн дэмжих бараг боломжгүй гэж байсан болохоор хасав. Хэсэг интернэтээс судалгаа хийсний дүнд majordomo эсвэл ecartis гэсэн хоёр сонголттой үлдэв.

Эхлээд ecartis-г нарийвчлан судлав. Вэбийг нь орж үзвэл хамгийн сүүлд 2003 оны 5-р сард шинэчлэгдсэн байх юм, Тэгэхээр тэр цагаас хойш бараг шинэ хувилбар гаргаагүй гэсэн үг. Хэрэв програм хангамж нь удаан хугацаанд шинэ хувилбар гаргаагүй байвал нэг бол хэт сайн бичигдсэн нөгөө бол хөгжүүлэлт нь зогсож, орхигдсон гэсэн үг. Тиймээс тэдний mailing list руу шагаж үзвэл одоог хүртэл идэвхитэй ажиллаж байгаа ба вэбийн мэдээлэл нь шинэчлэгдэхгүй байна гэсэн нь орхигдсон гэсэн үг биш гэсэн хариуг өгөв. Ecartis нь нээлттэй эхийн програм хангамж тул apt-get install ecartis гэх энгийн тушаалаар суулгаж орхилоо. Үүнийхээ дараагаар олон домэйн бүхий mailing list үүсгэхээр оролдсон боловч гарын авлага болон бусад туслах материалууд хангалттай олдоогүй тул түр хойш тавихаар шийдсэн юм.

Яг үнэндээ эхлээд majordomo-г судалсан боловч нээлттэй эхийн програм хангамж биш тул орхисон байсан юм. Гэвч ecartis-ийн туслах материал олдож муутай байсан тул эргээд ирлээ. Юуны өмнө лицензийг нь үзвэл миний ашиглах гэж байгаа зорилгод хязгаарлалтгүй ашиглаж болохоор байсан нь их таалагдав. Үүнийхээ дараагаар majordomo-г хаана хэрэглэдэг талаар багахан судалгаа хийхэд Debian, OpenBSD, Postfix гэх мэт олон давгүй сонголтууд гарч ирсэн нь таалагдав. Ecartis-ийн хувьд иймэрхүү томоохон зүйл олж чадаагүй юм. Ийнхүү majordomo-г өргөн хэрэглэдэг байх нь гарын авлага, туслах материалуудын олдоц сайн байгааг илтгэх бөгөөд хайлтын үр дүнд хэд хэдэн сайн гарын авлага олж авлаа. Бас энэ нь давгүй ажилладаг, асуудал бага гэснийг илтгэх болов уу. Хэдийгээр суулгахад гар ажиллагаа их орох ч гэсэн би majordomo-г сонгон суулгалаа.

Хэрэв ганц домэйн дээр ашиглах бол Mailman маш давгүй сонголт. Хамгийн гол нь нээлттэй эхийнх. Учир нь ямар нэг асуудал гарвал эх кодыг нь үзэх, өөрчлөх нь нээлттэй гэсэн үг. Бас олон хүн ашигладаг, тусламж үзүүлэх боломжтой байдаг. Бас суулгах, тохируулах, ер нь аваад явахад хамаагүй хялбар. Даанч олон домэйний дэмжлэг байхгүй болохоор сонголтоос хасагдсан. Ер нь ямар нэг зүйл хийхэд олон сонголт байдаг, сонголтоо хийхдээ юунд анхаарах талаар л өгүүлэх гэсэн юм.

Нойр солигджээ

Сүүлийн хоёр гурван долоо хоног шөнө орой сууж юм хийгээд, ном уншаад байсан чинь нойр солигдчихож. Баларсан юм. Сая хэд хоног шөнө нойр хүрэхгүй, унтаж чадахгүй харин өглөө нь нойр хүрээд хэцүүхэн байдалд орчихлоо. Үүнээс хамгийн хурдан бас амархан салах арга юм байна нөхдөө?

Нууц үгнүүдээ яаж цээжлэх вэ

Яаая энэ олон нууц үгүүдийг яаж цээжлэх вэ? Тэрний тийм серверийн энгийн хэрэглэгчийн бас root хэрэглэгчийн, дээр нь байгаа MySQL-ийн нууц үг. Энэ мэт серверүүдийн тоо мундахгүй. Дээрээс нь өөрийн блог, limnux, muug, google, yahoo, facebook, myspace, delicous, digg, launchpad гэж эхлээд ная түмэн вэбийн нууц үгүүд. Зарим нэг арга технологиуд ашиглаад зарим нэг нууц үгүүдээ цээжлээд эсвэл орлуулаад байна. Гэвч нууц үгээ мартдаг нь хэвээрээ. Хамгийн их мартдаг нь delicous, facebook, hi5 бараг орох болгондоо шинэ нууц үг авч орно, солино, мартана. Нээрээ сая delicous руу орсон чинь шинэ дизайнтай болчихсон байна ш дээ. Зарим хүмүүс ямар нэг юман дээр бичих нь зөв гэнэ, харин зарим нь үгүй. Ер нь Та ямар арга хэрэглэдэг вэ?

Explicit is better than implicit

Өнөөдөр нэг хүндхэн ажилтай тулгарав. Энэ нь нэг вэбийн програмыг шинэхэн суулгасан сервер дээр ажиллуулах. Хэдийгээр хялбархан сонсогдож байгаа ч яг үнэндээ тийм биш юм. Зөвхөн энэ програмыг ажиллуулахын тулд би мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар баримтладаг зарим нэг зарчмаасaa ухарч, хэдэн ч тохиргоо өөрчлөв дөө. Шал утгагүй юм. Би энэ ажлыг үзэн ядаж байна, энэ кодыг бичсэн хүнийг ёстой хэлэх ч үг олдохгүй байна. Хэдийгээр би хийчихсэн ч надад таалагдахгүй байна, ийм байх ёсгүй.

Гарчигаа хэрхэн орчуулахаа мэдэхгүй байна гэхдээ тодорхой байдал нь таамаглахаас хавьгүй дээр гэсэн утга гарах болов уу. Хэрэв та үнэхээр сайн хөгжүүлэгч болохыг хүсч байвал хэзээ ч энэ нь ийм байх ёстой гэж таамаг дэвшүүл, зүгээр л шалга, бүгдийг тодорхой болго. Жишээ нь, миний сая ажилд оруулсан вэб маань PHP-ийн автоматаар session үүсгэдэг боломж нь нээлттэй байх ёстой гэж таамаглаад түүндээ хувьсагч хадгалж, тэгээд бас ашиглахыг оролдоно. Гэвч энэ боломж нь ихэвчлэн хаалттай байдаг болохоор ажиллахгүй. Үүнийхээ оронд хөгжүүлэгч нь боломж нээлттэй эсэхийг шалгах эсвэл бүр энэ боломжид найдалгүйгээр өөрөө session үүгээд явах боломж байсан. Бас болоогүй register_globals гэсэн тохиргоо идэвхитэй байна гэж найдсан байгаам. Найдах ч гэж дээ тодорхой боловч урт басхүү найдвартай код бичилгүй залхуурсан байх. Гэтэл энэ тохиргоог нээх нь аюулгүй байдлын хувьд асуудал үүсгэж мэднэ. Энэ мэт тоочоод байвал хэд хэдэн зүйл бий.

Дээрхийн адил таамаглалууд нь аюулгүй байдлын асуудлууд үүсгэдэг. Жишээ нь, нууц үгээ л хүн оруулах ёстой гэж таамаглаад түүнийгээ шалгалгүй SQL баазруугаа өгснөөс болж SQL Injection үүсдэг, бас зүгээр л текст байх ёстой гэж таагаад аваад дэлгэцэнд харуулах нь XSS үүсгэдэг. Юунд ч бүү найд, юуг ч бүү таа зүгээр л шалга. Нууц үг нь элдэв буруу тэмдэгт агуулсан эсэхийг шалгаад, хэрэв тийм бол битгий SQL рүү оруул. Шалгахдаа ахин дахин шалга. Манайхан javascript ашиглаад буруу тэмдэгт байгаа эсэхийг шалгаад цаад програмдаа шалгадаггүй. Буруу. Javascript-р дамжуулалгүй шууд утга дамжуулах хар мянган арга байгаа гэдгийг сана. Бүү таа, зүгээр шалга, нягтла, тодорхой болго. Нээрээ гарчиг маань python хэлний үндсэн зарчмуудын нэг юм шүү.

Нэмэлт: Манайхны гаргадаг нийтлэг алдаа нь өгөгдлийн сан руу холбогдох. Уг нь бол өгөгдлийн сангийн сервер руу холбогдоно, амжилттай болсон эсэхийг шалгана. Амжилттай бол өгөгдлийн сангаа сонгоно, амжилттай бол хүсэлтээ явуулж мэдээлэл авна, амжилттай бол мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. Гэтэл манайхан эдгээр шатуудад шалгалт хийгээгүйгээс бол холбогдохгүй, холбогдоогүй юм чинь өгөгдлийн сангаа сонгож чадахгүй, мэдээж дараа нь мэдээлэл авах гаргах нь алдаатай болж таарна. Энэ их түгээмэл тааралддаг алдаа.

BIND дээр анхаарах зүйлс

Манай админууд DNS цоорхойн талаар нэлээн сайн мэдээлэлтэй байгаа бололтой бас тэгээд ихэнх нь сүүлийн шинэчлэлийг суулгасан гэдэгт итгэж байна. Зарим нэг үйл ойлголцох асуудлууд байгаа тул өөрийн хэмжээгээр багахан тайлбар өгөхийг хичээлээ.

Юуны өмнө сүүлд илэрсэн цоорхойг BIND-ын 9.2.8-P1, 9.3.4-P1, 9.4.1-P1 болон 9.5.0-P2 хувилбарууд дээр тус тус зассан байна. Та өөрийн сервер дээр ажиллаж байгаа хувилбарыг шалгахдаа named -v тушаалыг ашиглаарай. Хэрэв та эдгээр болон түүнээс хойшхи хувилбаруудыг ашигладаг бол "нөгөө" цоорхой засагдсан гэдэгт итгэж болно. Жишээ нь, миний нэг ашигладаг Ubuntu дээр BIND 9.4.2-P1 гэж харуулж байна, өөрөөр хэлбэл шинэчлэлтийг хийсэн гэсэн үг. Бас нэг FreeBSD дээр BIND 9.4.2 гэж гарч байна, гэхдээ сүүлд би энд байгаа зааврын дагуу засварыг нь хийсэн болохоор гайгүй байх. Гэхдээ ихэнх юникс болон линукс тархацууд нь нэгэнт гаргасан хувилбартаа аюулгүй байдлын засвар хийхээс шинэ боломж болон шинэлэг хувилбарыг оруулдаггүй. Тийм болохоор ихэнх тохиолдолд хуучин хувилбар дээр нь аюулгүй байдлын засварыг нь оруулаад хувилбарыг өсгөдөггүй. Үүнээс болж хуучин хувилбар харуулж болох ч хэрэв таны линукс тархац цоорхойг зассан талаар мэдэгдэл гаргасан бас та хамгийн сүүлийн шинэчлэлтүүдийг суулгасан бол бас санаа амар байж болно.

Бас нэг тохиргооны асуудал байгаа нь, хэрэв та query-source address * port 53; гэсэн тохиргоог идэвхижүүлсэн бол таных хэддүгээр хувилбар ч бай халдлагад өртөх бүрэн боломжтой. Учир нь халдлагаас сэргийлэх зорилготой системийг нь та дээрх тохиргоогоор хааж орхисонтой холбоотой. Миний хувьд гэвэл би PowerDNS гээд програмыг MySQL-тэй хослуулан хэрэглэдэг ба PowerDNS-д маань цоорхой илрээгүй. За амжилт залуусаа.

АНУ-ын консул виз өгөхөөс татгалзав

Санамсаргүй олдсон сайхан боломжийг ашиглахаар АНУ-ын элчинд орсон боловч надад виз олгосонгүй. Өмнө нь хэд хэдэн улсын визэнд орж, цөөн хэдэн улсаар аялсан туршлагатай байсан болохоор АНУ-ын консул "буцаж ирэх үндэслэл алга" гэдэг шалтгаанаар виз өгөхөөс татгалзсан нь ихэд сонин санагдав. Манай найзууд, гэр бүлийнхэн, би өөрөө ч төвөггүй виз авна гэж бодож байсан нь эндүүрэл байж. Юунд алдав? Дараа би юунд анхаарах ёстой вэ? гэдэг асуултын хариуг олохоор зорьж хэд хоног бясалгав. Хэдэн зүйл олж мэдсэнийгээ энд сийрүүлью.

Хамгийн эхлээд мэдээж ямар зорилгоор аялах гэж байгаагаа тодорхойлсны үндсэн дээр тухайн аялалын төрөлд хамаарах маягтуудыг бөглөнө. Миний хувьд бизнес аялал байсан тул түүнд шаардагдах DS-156 маягт болон бүх эрчүүдийг бөглөх ёстой DS-157 маягтыг бөглөлөө. Маягтуудыг бөглөхдөө хамгийн гол нь үнэн, зөв бөглөхийг хийчээх хэрэгтэй болов уу. Худал бөглөөд баригдвал дараа нь асуудалд орж мэдэх болохоор тэр. Дараа нь ярилцлагаа товлох хэрэгтэй. Ер нь бол нэлээн өмнөөс бэлтгэлээ хангаж, нэлээн эрт товлохгүй бол таныг нисэх өдрөөс чинь өмнө ярилцлагын цаг байхгүй байх магадлалтай. Ярилцлагын цагаа товлосон бол тэгээд ярилцлагад орох, өөрийгөө тэнд үлдэж харлахгүй гэж харуулах, нотлох бүх л боломж, бололцоог бэлтгэх хэрэгтэй. Харин үүнд санхүүгийн баталгаа маш том үүрэг гүйцэтгэнэ. Та энд боломжийн орлоготой, эсвэл үл хөдлөх хөрөнгөтэй, эсвэл гэр бүл чинь өмнөх шаардлагуудыг хангадаг байхад болох байх. Бас нэг чухал зүйл бол таны гадаад паспорт тань тэд байх хугацаа + 6 сарын хүчинтэй байх ёстой. Мөн визийн төлбөр болох 131 ам. долларыг тушаахаа мартав аа.

Ярилцлага маань тодорхой өдрийн тодорхой цагт товлогдоно. Гэхдээ та тэр цагтаа очно гэж бодож болохгүй. Яг тэр цагт чинь нэлээн олон хүн товлосон байгааг бодож үзээд нэлээн өмнө очих хэрэгтэй. Минийх жишээ нь 9 цагт гэж байсан боловч хүлээж хүлээж бараг 11 болж байхад ярилцлагад орсон. Мэдээж ярилцлагад очихдоо өөрт хэрэгтэй, виз авах ёстой хүн гэдгийг тань нотлох бүх л баримт бичиг, материалуудаа авч очих хэрэгтэй. Консулын ажилтан танаас шаардлагатай гэсэн асуултуудаа асууна. Гэхдээ та асуултанд хариулахаас гадна асуугаагүй байсан ч буцаж ирэхийг чинь нотолж чадахаар зүйлсийг ярьж, түүнд ойлгуулах хэрэгтэй. Энэ л миний алдаа байсан юм болов уу гэж бодоод байгаа. Энэ хоорондоо та түүнд материалуудаа үзэхийг хүсэх хэрэгтэй, ингэж байж л та үлдэх бодолгүй байгаа нотолж виз авах шаардлага хангах болно. Энэ бүхний эцэст танд зөвшөөрсөн эсвэл татгалзсан хариу өгнө. Татгалзсан хариу өгвөл та түүнтэй маргах, өөрийгөө нотлохыг оролдох эрхтэй. Ярилцлагад орохдоо аль болох өөрөө яривал илүү үр дүнтэй байх юм болов уу гэж бодсон. Бас ямар ч асуулт тавьсан өөртөө маш итгэлтэйгээр хариулах хэрэгтэй. Бас нэг бодсон зүйл нь хэрэв та өөртөө тийм ч итгэлтэй бус байвал хоёр удаагийн ярилцлагыг товлоход илүүдэхгүй мэт. Хэрэв эхний удаа дээр нь татгалзсан хариу авбал дараагийн удаадаа ахин сар орчим хүлээх шаардлагагүй, өөрөөр хэлбэл цаг хэмнэж байна гэсэн үг.

Миний хувьд гэвэл асуултанд хариулснаас илүү дутуу юм бараг яриагүй. Татгалзсан хариу өгөхөд нь түүнтэй маргаж мэтгээгүй. Цаанаас нь санхүүжүүлж байгаа, мөн өмнө олон газраар явж байсан гээд өөртөө итгэлтэй байснаас болоод төдийлөн анхаарч бэлдээгүй гээд дараа нь бодоход хэд хэдэн том алдаа хийсэн юм шиг. Хамгийн харамсалтай нь маш том боломжийг ингэж алдлаа. Та бүхнийг ч мөн адил туршлагаасаа хуваалцахыг хүсч байна.

Amazon.com дээрээс захиалга хийх зөвлөлгөө

Хэрхэн мэдээллийн технологийн ном сонгох зөвлөлгөө бичсэн чинь нэгэн уншигч маань хэрхэн Amazon.com дээрээс худалдаа хийдэг талаараа зөвлөлгөө өгөхийг хүссэн байсан өөрийн туршлагаас хуваалцахаар шийдлээ. Гадны улсуудаар явах боломж гарвал миний хийдэг ажил бол номын дэлгүүр хэсч мэргэжлийн ном худалдаж авах. Хоол авч идэхгүй өлсөн байж л ном худалдаж авдаг юм. Тэгээд үүнээсээ болоод муу зан сурсан нь цаасан ном унших, тэр тусмаа чанартай, багагүй үнэтэй хэвлэлүүдийг унших дуртай болсон. Он гарснаас хойш хэрхэн интернэтээр ном захиалж унших талаар бага сага судалгаа хийсний үндсэн дээр тодорхой дүгнэлтэнд хүрч, туршлага суугаад байна.

Хэдэн хүнээс асуусан чинь шууд Amazon.com-р хүргэлтийг нь хийлгэчихэж болдог гэхдээ сар орчим хүлээдэг, бас хааяа илүү уддаг бас алга болох тохиолдол гардаг гэлээ. Арай гэж хэдэн төгрөг олчихоод түүнийгээ алдахыг хүсэх хэн байх вэ дээ. Би өөрөө их яаруу хүн болохоор сар орчим хүлээнэ гэхээр нэг л болдоггүй. Сүүлийн сонголтондоо энэ аргыг үлдээлээ. Ахиад жоохон судалж үзсэн чинь Америкаас наашаа карго үйлчилгээ үзүүлдэг газрууд нэлээн олон байдаг бололтой. Өмнө нь найз маань үйлчлүүлж байсан гээд ari_cargo@hotmail.com хаягийг өгөхөөр нь харилцаж үзсэн чинь кг нь 8$ (одоо 9 болсон) гэхээр нь их боломжийн санагдлаа. Бас наашаа ирэх хугацаа нь 7 хоног (хувийн туршлагаас үүнээс хэтэрч байсангүй). Хамгийн гол нь Amazon.com нь АНУ дотроо хугацаа нь урт боловч үнэгүй хүргэлтийг санал болгодог бас найдвартай байдаг юм шиг санагдсан. Үнэгүй хүргэлт хийлгэхэд 10 хоног орчим хүлээнэ, дараа нь 7 хоног. Нийтдээ 20 хүрэхгүй хоног хүлээгээд ямар нэг алдагдалгүй бараагаа хүлээгээд авчихна. Үнийн хувьд сүртэй ялгаа байхгүй, арай хямд юм шиг санагдсан. Уншигч та ч мөн адил өөрийн туршлагаас хуваалцаач.

Firefox 3-г сонгоцгооё

Интернэт хэрэглэгч хэн бүхний мэдэх Firefox-ын 3-р хувилбар ирэх мягмар гарагт буюу 17-ны өдөр эцэслэн гарч та бүхний гар дээр очих гэж байна. Firefox нь бусад вэб үзэгч програмуудыг бодвол хурдан, найдвартай мөн таны мэдээллийн аюулгүй байдлыг илүү сайн хамгаалж өгснөөрөө илүү давуу талтай юм. Шинээр гарах гэж буй 3-р хувилбар өмнөх хувилбарын давуу талуудыг хадгалан үлдэж, илүү баталгаажуулснаас гадна таныг интернэтээр хийх аялалыг тань илүү хялбар, тааламжтай болгох шинэ шинэ боломжуудыг нээж байна. Би хувьдаа нэлээн дээрээс туршилтын хувилбарыг ашиглаж байгаа ба аюулгүй байдлын хамгаалалтыг сайжруулж, илүү хурдан, илүү хялбар болсон гэдгийг баттай хэлмээр байна. Танд таалагдана. Хэрэв та Firefox-ын үнэнч хэрэглэгч бол эсвэл та хэрэглэхээр шийдсэн бол http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/ хаягаар орж дэмжиж буйгаа илэрхийлээрэй. Мөн Монгол Улсынхаа газрын зургийг илүү тодоор дүрслэгдэхэд хувь нэмрээ оруулаарай.

Мэдээллийн технологийн ном хэрхэн сонгох вэ

Өнөөдөр хальт энэ тэрүүгээр хэсч яваан нэгэн залуу хэрхэн ном сонгох талаар зөвлөлгөө өгөхийг хүссэн байхыг олж уншлаа. Тэр залуу мэдээллийн технологиор сурдаг ба Amazon.com дээрээс ном захиалан унших хүсэлтэй байгаа боловч ямар ном сонгохоо мэдэхгүй байгаа бололтой. Сүүлийн хэдэн жилийн туршид цөөнгүй тооны ном уншиж, тодорхой хэмжээний туршлага хуримтлуулсан тул энэхүү туршлагаасаа хуваалцахаар шийдлээ.

Ямар нэг бараа үйлчилгээ авах гэж байгаа хүн юуны өмнө өөрөө юу хүсч байгаа тодорхойлох хэрэгтэй болдог. Номон дээр бас нэг шалгуур байдаг нь тэрхүү сэдвийнхээ талаар хэр зэрэг мэдлэгтэй гэдгээ бас дүгнэх хэрэгтэй болдог. Хэрэв та ямар нэг сэдвээр төдийлөн сайн мэдэхгүй бол O'Reilly-н In a nutshell эсвэл Cookbook гэсэн номнуудын уншаад ойлгохгүй л болов уу. Гэхдээ та өөрийгөө дутуу үнэлбэл нуршуу бас мэддэг зүйлээ уншиж байтал ном унших сонирхол чинь буурч, хүссэн мэдээллээ авч чадахгүй байж болох.

Надад ер нь O'Reilly-н номнууд таалагддаг, тэгээд ч номных нь нэрнээс хараад ямархүү түвшний ном бэ гэдгийг нь таах боломжтой байдаг. Хэрэв Learning .... гэсэн байвал анхлан сурагчдад бүр 0-с эхэлсэн дэлгэрэнгүй гарын авлага гэсэн үг, Programming ... гэсэн байвал тухайн хэлний эсвэл технологийн талаар тодорхой мэдлэгтэй хүмүүст зориулсан дэлгэрэнгүй гарын авлага, ... Cookbook гэсэн байвал танаас тодорхой хэмжээний мэдлэг шаардах ба тодорхой тооны асуудлыг шийдэх жор өгдөг, In a nutshell болохоор танаас нэлээн сайн ойлголт шаардах ба лавлаж харах зориулалттай, ямар нэг заавар эсвэл гарын авлага биш. За тэгээд Using ... гэвэл ямар нэг зүйлийг ашиглах талаар дэлгэрэнгүй, давгүй сайн гарын авлага, харин сүүлийн үед The Missing Manual гээд цуврал гарсан нь их таалагдсан. Энд бусад номнууд дээр төдийлөн байхгүй, хүмүүст хамгийн их хэрэгтэй зүйлсийг маш дэлгэрэнгүй гарын авлага болгож өгсөн байсан. Яг одоо санаж байгаа нь энэ хэд байна, та ч бас санаа оруулаарай. Нэрэндээ дээрх байхгүй номны танилцуулгыг уншихаас өөр арга байхгүй дээ.

Сүүлийн үед Apress, No Starch Press давгүй номнууд гаргадаг болсон байна лээ. Гэхдээ хараад байхнээ O'Reilly ашиг олон ангилахгүй харин ямар нэг зүйлийн эхлэлийг нэлээн сайн тавьж өгөхийг зорьж байх шиг санагдсан. No Starch Press нэлээн хүчээ аваад байгаа шүү. Addison Wesley болохоор илүү шинжлэх ухаан талаас нь илүү гүн гүнзгий зүйлс бичээд байх шиг санагдсан. Ер нь Addison Wesley-ийн ном тийм ч их уншиж байгаагүй бололтой. Wrox press гээд байгаа тэр нь бас хэд хэдэн ангилж гаргаад байх шиг. Pro to Pro гэхээрээ илүү мэргэжлийн, гүнзгий түвшинд байх шиг, гэхдээ л In a nutshell эсвэл Cookbook-г бодвол амархан ойлгогдохоор. Сүүлийн үед ихэвчлэн O'Reilly болон No Starch Press-ийн номнууд уншаад бас унших дуртай болоод байгаа. Бас for Dummies гээд ном байна, энэ болохоор энгийн хүнд ойлгомжтой байхаар бичсэн болохоор мэргэжлийн чиглэлээр суралцаж байгаа хүн уншвал нойр хүрэх аюултай, гэхдээ л 0-с эхэлж байгаа бол уншчихад илүүдэхгүй болов уу. Миний блогийн зочин та бүхэн ч гэсэн өөрийн туршлагаасаа хуваалцаач, энд зөвхөн миний л бодол, миний л туршлага юм шүү.

Amazon.com дээрээс юм сонгоход хялбар бас хэцүү. Таны сонирхож буй зүйлсийн тань талаар маш дэлгэрэнгүй мэдээллийг үзүүлнэ. Жишээ нь энэ номыг үзчихээд хэд нь худалдаж авсан, уншигчдын үнэлгээ бас сэтгэгдлүүд. Эдгээрээс нэлээн мэдээлэл авч болно. Хэцүү зүйл нь яг ижил төрлийн ном санал болгоод толгой эргүүлээд, сонголт хийхэд хэцүү болгоод байдаг талтай. Сүүлийн үед ч нэлээн туршлага суугаад байгаа шөө.

Оюутнуудад өгсөн зөвлөлгөө

Өнөөдөр ажил дээрээ сууж байтал USI сургалтын төвийн оюутнуудад өөрийн компани болон үйл ажиллагааныхаа талаар танилцуулаач гэсэн хүсэлт ирлээ. Тэдгээр оюутнууд Мэдээллийн Технологийн Паркад байрлаж буй мэдээллийн технологийн компаниудтай танилцах аялал хийж явсан ба салбарын талаар онол, хоосон яриа бус бодит байдал, үйл ажиллагааны талаар ойлголт өгөх гэж энэхүү аялалыг хийсэн болов уу гэж тааж байна. Манай компаний ээлж ирснээр 30 орчим эрэгтэй эмэгтэй холилдсон залуучууд орж ирэв. Тэдэнд компани болон үйл ажиллагааныхаа талаар товч танилцуулга хийснийхээ дараагаар тэднээс асуух асуулт байгаа талаар асуухад тэдэнд асуулт байсангүй. Харин оюутнуудын хамт явж байсан Буянцогтоо ах их сонирхолтой асуулт тавьж, бас надад блогийн сэдэл өглөө.

Тэрээр "цаашид юунд илүү анхаарах ёстой вэ, эдгээр оюутнуудад юу гэж зөвлөх вэ" гэж асуусан юм. Мэдээллийн технологи нь маш хурдацтай хөгжиж, хэн хүнгүй хөгжлийг нь гүйцэх нь битгий хол хоцорчихгүй дагаж явахад ч хэцүү болсоор. Энэ нь дан ганц мэдээллийн технологийн салбарынхан бидэнд учирч буй бэрхшээл бус болоод байна. Мэдээллийн технологи нь бүх салбарт нэвтэрснээр хүн бүрийг технологийн чадварлаг хэрэглэгч байхыг шаардах боллоо. Цаашид байдал улам хурцдах бололтой. Гэтэл биднийг юу хүлээж, бид юунд анхаарч, бас яаж амьдрах ёстой вэ? Энэ асуултанд өөрийнхөөрөө товч хариулахыг хичээе.

Бидний энэ амьдарч буй зууныг маш олон янзаар тодорхойлж зарим нэг улсын нэрээр (Хятад) ч хүртэл тодорхойлоод авсан. Гэвч дийлэнхийн саналыг авч байгаа тодорхойлолт нь аль нэг улс орон бус харин мэдээллийн технологийн, мэдлэгийн эрин зуун юм. Миний бодлоор энэ хоёр цаана бидэнд нэг л юмыг хэлнэ. Зөвхөн энэ зуунд ч биш хүн төрөлхтөн оршин байх бүхий л хугацаанд зөвхөн мэдлэгтэй, чадвартай, чухал хүн л өндөр үнэлэгдэнэ. Нэг талаараа цахилгаан эрчим хүч, мэдээллийн технологи нь бидний амьдралыг хөнгөвчилж, илүү өргөн сонголт, илүү боломжуудийг бий болгож байгаа боловч биднээс өндөр чадвар шаардаж, өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлж бас зарим нэг мэргэжлийг хорвоогийн хөрснөөс арчиж дөнгөсөн. Цахилгаан эрчим хүч үүссэнээр хувь хүний бүтээмж өндөрсөж, илүү цөөн хүнтэй боловч хүчин чадал өндөртэй үйлдвэрүүд бий болсон. Харин мэдээллийн технологийн тусламжтайгаар хувь хүн олон ажлыг нэгэн зэрэг, богино хугацаанд гүйцэтгэх боломжтой болсноор 1-с 5-хан ажилтантай компаниуд хэвийн үзэгдэл боллоо. Саяхан нэг ном уншиж байхад мэдээллийн технологи хөгжсөнөөр АНУ-ын хэвлэлийн салбарт ажиллагсад сүүлийн хэдхэн жилд бараг 40% буурсан, харин өндөр чадвартай мэргэжилтнүүдийн үнэ цэнэ сүүлийн 30 жилийн хугацаанд 300 гаруй дахин нэмэгдсэн байх юм. Үүний дүнд нийгмийн баялагийн хуваарилалт шог болж, цөөхөн баян, баахан ядуустай нийгэм үүсэх нь. Энэ хандалаг цаашид үргэлжилнэ, улам хурдасна. Хэдийгээр энэ нь хар дарсан зүүд мэт боловч биднийг тойрч биш дайрч гарах үнэн. Үүнээс мэдлэгийн эрин зуун, мэдлэгтэй бас чадвартай байх нь ямар чухал болохыг багахан ч боловч ойлгож байгаа байх. Бид яах ёстой вэ?

Сайн суурь мэдлэг, нарийн мэргэшсэн мэргэжилтэн бидний аминд орно. Нэгэнт технологи ингэж гүйцэгдэхээргүй хурдацтай хөгжиж байгаа болохоор залуус бид ямар нэг зүйлийг барьж аваад түүгээрээ нарийн мэргэших хэрэгтэй. Ингэж байж гэмээнэ бид тухайн зүйлдээ хоцрохгүй байх боломжтой. Энэ нь мэдээж нэг зүйлийг судлаад бусдыг нь хая гэсэн үг биш. Энэ нийгэм нь таниас нарийн өндөр чадварыг шаардахаас гадна хөрвөх чадварыг бас шаардаж байна. Харин өндөр хөрвөх чадвартай байхын тулд бидэнд маш сайн суурь онолын мэдлэг хэрэгтэй. Шинэ үеийн залуусын амьдралын томъёо маш энгийн. Нэгэнт мөнгийг нь төлөөд, цагаа үрээд сурч байгаа бол бас дараа ахин сурч цаг алдахгүйн тулд хичээлээ сайн хий, сайн сур, суурь мэдлэгээ сайн тавь. Дараа нь өөрийн чиглэл, мэргэшлийг олоод түүгээрээ үнэхээр мэргэжилтэн бол. Бүхнийг сурах гээд хэрэггүй, тэгвэл чи хоцрогдоно. Таныг ч бас өөрийн үзэл бодлыг илэрхийлээсэй гэж хүсч байна.