Математикч байх албагүй

Нутагшуулалтын талаар ярихаар, блог дээрээ бичихээр зарим хүмүүс эсэргүйцэхдээ "англи хэл сурахад нь дөхөм" эсвэл "хөгжихөд нь хэрэгтэй" зэрэг шалтгаануудыг нэрлэдэг . Энэ үгийг саяханы нэг өдөр бас л сонсоодохов. Хэдийгээр англи хэл сурах нь тухайн хүнд хэрэгтэй, даяаршсан нийгэмд нэн чухал боловч "хүн бүр математикч байх албагүй" гэдэгтэй ижил хүн бүр англи хэлтэй байх албагүй. Угаасаа нийгмийн хуваарилалтын дагуу бүх хүн ухаантай, хэлтэй, мэдлэгтэй, менежер эсвэл дарга байх боломжгүй юм. Харин хүн, тэр дундаа орчин үеийн, мэдээллийн эрин зууны хүн байхын тулд мэдээллийн технологийг ашиглаж чаддаг, мэдээллийг олон сувгаар авдаг байх хэрэгтэй. Тиймээс тэр хэсэгт технологи, мэдээллийг хүргэхийн тулд, өөрийгөө хөгжүүлэх хүсэл эрэмэлзлийг нь өдөөхийн тулд бид нутагшуулалтыг заавал хийх ёстой гэж боддог.

Зарим нь технологи асар хурдтай хөгжиж байна, минут эсвэл секунд тутамд асар их хэмжээний мэдээлэл үүсч байна, харин энэ бүхнийг орчуулгаар дамжуулбал бид хурдыг нь гүйцэхгүй гэх. Технологи хөгжиж байгаа ч хүний хөгжил өөрөө их удаан явагдаж байна. Нөгөө талаасаа технологийн дэвшлийг заавал ашиглах шаардлага ч гарахгүй байна. Үнэндээ хэрэгцээ хангаж байвал хуучин шинэ байх нь сонин биш болов уу. Би гэхэд л утсаараа зураг авч үзээгүй гэхэд болно, зөвхөн ярьж бас мессеэж бичдэг. Мэдээллийн хувьд телевизийн олон сувгаар төрөл бүрийн нэвтрүүлэг, мэдээ мэдээлэл цацагдах боловч сонирхолтой, хэрэгтэй нь хэд билээ? Орой аль нэг телевизээр гарах мэдээ 30 минут үргэлжлэх боловч яг бидэнд хамаатай нь хэд билээ? Интернэт, вэб ч бас ялгаагүй. Хүн хэрэгцээт мэдээллээ яаж ийж байгаад олоод л авдаг. Миний хувьд зурагт бараг үздэггүй, радио бол бүр сонсохгүй байгаа. Сүүлийн үед "House" гээд кино үздэг болсон :).

Бүр нөгөө хэсэг нь "орчуулах хэрэггүй, англиар нь илүү ойлгомжтой" эсвэл "монголоор болохоор ойлгохгүй юм, зүгээр галгилчихвал ойлгомжтой" гэх мэт тайлбар хийнэ. Гэтэл америкчуудын дунд явуулсан нэг судалгаанаас бараг 80% нь "компьютерийн" гэх тодотголтой үг хэллэгүүдийг мэддэггүй, ойлгодоггүй болох нь тогтоогдсон байсныг уншаад гайхаж байснаа санаж байна. Төрөлх хэлтнүүд, бүр бүтээгсэн үндэстэн нь ингэж байхад бидэнд англиараа илүү ойлгомжтой байна гэдэг үнэхээр эргэлзээтэй. Үнэхээр ойлгодог хүмүүс байгааг үгүйсгэхгүй, гэхдээ нийт хүн амын, технологи ашиглах боломжтой хүмүүсийн хэдэн хувь байх бол? Миний бодлоор өчүүхэн хэсэг нь л... Үг сонголтын хувьд бид өөрсдөө хэлний мэргэжилтнүүд биш учир алдаж оносон зүйл байхыг үгүйсгэхгүй. Би ч бас хэдэн жилийн өмнө "галиглах" талыг баримтлах нь зөв гэж бодож байсан ч 3 настай жаахан охин дүү маань миний санамсаргүй хэлсэн гадаад үгийг үндэс, угтвар, дагавараар задлаад утгыг нь ойлгох гэж оролдоод, чадахгүй болохоороо надаас утгыг нь асуухад би үнэхээр гайхсан. Хэрэв бид өөрийн үгээ эсвэл гадаадыг үгийг өөриймшүүлж авч чадах юм бол тун ч ойлгомжтой байж чадах юм байна гэж үүнээс ойлгосон. Гэхдээ эх хэлээрээ гадаад хэлнээс дутуу ойлгож, түүнийгээ өөгшүүлнэ гэдэг бол "буруу зүйл" юм. Бид ингэтлээ төрөлх соёлоо алдан гадааджиж, үүнийгээ сармагжуулах, эх соёлоо сэргээх талаар хичээл зүтгэл гаргахгүй, харин өмөөрч байна гэдэг нь үнэхээр харамсалтай.

Ямартай ч нутагшуулалтыг зөв хийх нь технологийг хүртээмжтэй болгохоосоо гадна эх соёлоо хадгалан үлдэх бас нэгэн боломж гэж хувьдаа боддог. Ашиглагдахгүй удсан, мартагдсан үгсийг сэргээн гаргаж ирэх, үгийг шинэ утгаар баяжуулах, найруулгын зөв хэв маягийг өдөр тутмын хэрэглээ болгох гээд олон сайн тал бий. Энэ тал дээр дэмжихээ боловсролын сайд Ё.Отгонбаяр хэдхэн хоногийн өмнө уулзахад илэрхийлж, нэгэн даргадаа үүрэг болгосон. Харин энэхүү холбоог хэрхэн цааш нь үр ашигтайгаар хөгжүүлэх, хэл шинжээчдээс юуг нь авч юу өгөхөө сайтар хэлэлцэх л үлдэж байх шиг байна. Бид хэрхэн хамтран ажиллах хэрэгтэй гэж та бодож байна вэ? Хувилбар дэвшүүлээч...

Нутагшуулалтыг хялбаршуулах нь

Бидний хэсэг нөхдүүд нээлттэй эхийн програм хангамжуудыг нутагшуулахаар сэтгэл шулуудаад хэсэг хугацаа өнгөрөв. Тэднээс зарим нэг нь ерөнхий нутагшуулалт, GNOME-ын орчуулга болон орчуулганд юуг анхаарвал зохих талаар энд, энд, энд, энд, энд бас энд бичсэн байна. Гэвч үүнийг хэн хийх вэ, хэрхэн бас ямар зохион байгуулалттай хийх вэ, үгсийн сангаа хэрхэн сонгох, ямар багаж ашиглах гээд өнөөдрийг хүртэл хариултаа бас шийдлээ хүлээж буй олон асуулт бас бэрхшээл хэвээр байна. Гэхдээ хүн бүр ямар нэг шийдэл, хариулт олохоор ажиллаж байгаа гэдэгт огт эргэлзэхгүй байгаа.

Хэн нэгнээс хамаарах ёсгүй. Нутагшуулах ажил маань оролцогч болоод хэн бүхний хувьд маш чухал учир хэн нэгнээс бүрэн хараат байж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл нэг гол хүн нь завгүй болоход орчуулга тэр чигээрээ зогсдог байж болохгүй. Тиймээс бид нутагшуулалтыг баг байгуулсан бөгөөд багийн хамтын ажиллагааг дэмжсэн багаж, дэд бүтцийг сонгон авч ашиглах нь их чухал байна. Үүн дээр хэд хэдэн судалгаа хийгдэж байгаа бөгөөд ирэх 7 хоногийн сүүл гэхэд хэдэн туршилт хийгдэж дууссаны дараа тодорхой шийдэл гарна гэж бодож байна.

Оролцоход хялбар байх ёстой. Хэн нэгэн нь орчуулгад гар бие оролцож, үг өгүүлбэрийг эх хэл рүүгээ орчуулах сонирхолтой байхад нөгөө хэсэг нь зөвхөн орчуулсан зүйлсийг ашиглах, хянах эсвэл чанарыг шалгалт хийхийг хүсч байж болох. Нутагшуулалт хийхэд шаардлагатай техникийн болоод багийн ажиллагааны мэдлэг нь тийм ч хялбар сурчих зүйл биш. Орчуулсан зүйлээ системдээ оруулан шалгах, хянах болон түүний цааш тарааж хүмүүсээр хянуулах нь ч бас тийм хялбар ажил биш. Гэвч энэ ажиллагааг хялбаршуулж, орчуулсан хүн нь богино хугацаанд өөрийн орчуулгыг шалгах, багийнхантайгаа нэгтгэх, мөн зөвхөн орчуулга ашиглах, хянах сонирхолтой хүмүүст түгээх нь маш хялбар байж бид олон хүнийг орчуулгадаа, чанар шалгалтандаа татан оролцуулах боломжтой болох юм. Ингэснээр бид алдаа гарвал цаг алдалгүй илрүүлэх боломжтой болно гэж бодож байна.

Чанарын өндөр түвшинд байх ёстой. Орчуулагч хүний гол алдаа бол өөртөө зориулан орчуулах байдаг юм болов уу гэж боддог. Нөгөө талаасаа хүн өөрийн алдаагаа хардаггүй ч гэж хэлдэг. Бид өөрсдийн хийсэн орчуулгыг аль болох олон хүнд хүргэх хэрэгтэй, ашиглуулах хэрэгтэй, шүүмжлүүлэх хэрэгтэй, шүүмжийг хүлээн авах хэрэгтэй. Тэгж байж бид жинхэнэ олонхид таалагдах, ашиглахад, ойлгоход хялбар орчуулгатай болно. Бидний өмнө хийж байсан олон алдаанаас болж "монголоор ашиглахаас англиар ашиглах нь хялбар" гэсэн ойлголт олон хүнд төрсөн. Гэхдээ хэрэв бид орчуулга хийгээгүй байсан бол ийм алдаа байж болдог гэдгийг мэдэж чадахгүй байсан. Одоо бид нэгэнт мэдэж авсан болохоор энэ алдаагаа хэрхэн давтахгүй байх, өмнө нь олж авсан муу нэрээ хэрхэн цэвэрлэж авах талаар бодох цаг нэгэнт болсон. Тиймээс ЧАНАР, ЧАНАР бас дахин ЧАНАР байх ёстой.

Дээрх 3 нөхцөл болон бусад хэд хэдэн нөхцлийг хангасан уян хатан систем бидэнд хэрэгтэй байна. Бас хамгийн гол нь бидний урдаа тавьсан "зуны дотор GNOME-ийг орчуулж дуусгах" гэсэн зорилгыг хангахад чухал, жинтэй хувь нэмэр оруулж байх ёстой. Хэрэв та нутагшуулалтад ямар нэг хэмжээгээр оролцох сонирхолтой байгаа бол манай багт нэгдээрэй. Тун удахгүй орчуулгын ажил эрчимтэй эхэлнэ гэдэгт итгэлтэй байна....

Технологийг хүртээмжтэй болгох нь буюу эх хэлээрээ ашиглах боломж

Өмнө нутагшуулалт гэж юу болох, яагаад бидэнд хэрэгтэй юм бэ гэдэг талаар бичиж өөрийн үзэл бодлыг илэрхийлсэн. Магад энэ нь миний блогчин болсноос хойш хамгийн олон сэтгэгдэл авсан бичлэг болох шиг болсон. Мөн захидалаар, утсаар мөн уулзаад ч гэсэн хүмүүс өөрийн сэтгэгдлийг хуваалцсан. Зарим нь эрс эсэргүйцэж, зарим нь өмнө гарч байсан алдаа дутагдлыг тодруулах гэж, буруу хийвэл ийм аюултай гэдгийг сануулахаар хэлж байсан. Гэвч дийлэнх олонх нь дэмжиж, үүнийг хийх нь чухал гэсэн өөрийн үзэл бодлыг илэрхийлсэн байсан. Эдгээр сэтгэгдлүүд, хүмүүсийн зөвлөмжүүдээс бид өмнө нь юун дээр алдсан, бас ирээдүйд яаж алдаж болох, яаж ажиллавал зүгээр юм бэ гэдэг талаар үнэтэй санал шүүмжийг хүлээж авсан нь асуудлыг арай өөрөөр харах боломжийг олгосон. Хамгийн гол нь нутагшуулах зайлшгүй хэрэгцээ байна гэдэг нь илүү тод харагдаж эхэлсэн. Санал сэтгэгдлээ хуваалцсан Та бүхэндээ баярлалаа. Мөн доор бичсэн зүйлсэд дутуу бодсон эсвэл илэрхийлсэн зүйлс байгааг үгүйсгэхгүй ба уншигч авхай Таныг санал сэтгэгдлээ чөлөөтэй хуваалцаасай гэж хүсч байна. Баярлалаа.

Эсэргүйцлийн хариуд
Бүх үгийг орчуулах нь буруу, зарим нэг үгийг шууд галиглаад ашиглах нь зөв гэсэн олон санал гарч байсан. Өөрөөр хэлбэл хамгийн бэрхшээл дагуулж буй зүйл нь нөгөө л нэг үг сонголт. Технологийн давуу талыг мэдрээд, ашиглаад байгаа бид хэд нь англи хэлэнд нь дасчихаад асуудалгүй, бараг ингээд хэвээрээ байвал зүгээр гэж үзнэ. Монгол болчихвол нөгөө дассан зүйл байхгүй болоод хэцүү болно гэж бодно. Гэтэл бид чинь нийт хүн амын хэдэн хувь билээ? Тэгээд нөгөө хэд маань нутагшуулалт хийхээрээ эх хэлний нарийн мэдлэг дутмаг байдгаас үг сонголт, үгзүй болоод өгүүлбэрзүйн их алдаатай хийж ирсэн нь өнөөдрийн энэ их эсэргүйцлийг дагуулах үндэс болсон мэт. Бид англи үгийн утгыг мэддэг хэрнээ яг тэр утгыг нь илэрхийлж чадах монгол үгээ мэдэхгүй болохоор нэг бол галиглана, нэг бол тийм ч тохиромжгүй магад маш ерөнхий утгатай үг авч хэрэглэнэ. Цэвэлийн товч тайлбар толийг аваад эхний 10 хуудаснаас мэддэг үг эсвэл үгийн утга утга хэд байгааг тоолоод үзээрэй, үнэхээр ичмээр. Гэхдээ бүх зүйл тийм муу байгаагүй, ихэнх зүйлс зөв хийгдсэн бөгөөд нутагшуулалт хийх нь зөв, бас иймэрхүү жижиг алдаанууд нь биднийг хэлний мэргэжилтнүүдтэй заавал хамтран ажиллах ёстой юм байна гэдгийг харуулж өгснөөрөө ач тустай юм. Хэлний мэргэжилтнүүдтэй хамтран ажиллахын ард 5 анхаарлын тэмдэг тавих хэрэгтэй юм байна. Бас зарим нэг бүр мэргэжлийн зүйлсийг орчуулах гэж оролдох нь тийм ч оновчтой зүйл биш байж магад шиг байна эсвэл цаг нь болоогүй байж болох.

Нутагшуулалт хийснээс англи хэл сурах нь ирээдүйд илүү урт хугацааны үр дүн авчирна гэсэн санал байсан. Нэг талаар энэ үнэн. Бид энэ жижиг хавтгайгаасаа гарч дэлхийн зиндаанд гарч хүч үзэх, өрсөлдөх хэрэгтэй байна. Үүнд зөвхөн дэлхийн буюу англи хэлний өндөр чанартай мэдлэг туслана. Гэхдээ хүн бүр математикч байх албагүйтэй адил хүн бүр дэлхийд өрсөлдөх албагүй эсвэл үүнд хувьд нэмрээ оруулахын тулд заавал англи хэл мэддэг алба байхгүй гэж бодож байна. Жишээ нь, байгууллагын нярав нь эх хэл дээрээ санхүүгийн ажлаа сайн хөтлөөд, асуудалгүй аваад явах нь байгууллагын хувьд ямар чухал бол? Ийм жишээ маш олон бий. Бас гадаад, харийн зүйлс нь бидний оюун ухаан, амьдралд яв цаг таарч байгаагүй бөгөөд бид үргэлж л аливаа зүйлийг монголчилж ирсэн. Гэхдээ л бид англи хэлний сургалтыг сайжруулах тал дээр анхаарах ёстой, бүр бодлогоор бас үүгээр шалтаглан нутагшуулалтыг үгүйсгэж болохгүй байх.

Нутагшуулалт зайлшгүй шаардлагатай
Мэргэжил мэргэжлийн үүрэг бол түүнийхээ давуу тал, ашиг тусыг бусдад хүргэх юм гэж хувьдаа боддог. Гэхдээ юм бүр өөрийн үнэтэй учир заавал үнэгүй байх албагүй. Сууцанд амьдрахын тулд бидэнд барилгын талаар мэргэжлийн мэдлэг байтугай үг хэллэг мэдэх шаардлага байхгүй. Эмчид үзүүлэхийн тулд бид латин эсвэл орос хэл дээрх нэр томъёог мэдэх хэрэг байхгүй. Алт, мөнгө гэх мэт метал зүйлсийг ашиглахын тулд түүнийг хэрхэн олзворлодог, боловсруулах шат дамжлагын талаар нэг ч зүйл мэдэх хэрэгцээ бидэнд байхгүй. Гэхдээ л бид сууцанд сууж, эрүүл саруул амьдарч, халбага сэрээ, алт мөнгөн бөгж гээд есөн зүйлийн юм хэрэглэж болдог. Бидний мэргэжлийн үүрэг нь эдгээртэй л адил. Өөрөөр хэлбэл технологийн бусдад хүртээмжтэй болгох.

Хэрэв та эх хэл дээрээ вэбсайт ажиллуулж, эсвэл програм хангамж зохиодог бол мэргэжлийнхээ үүргийг биелүүлж байгаагын нэг хэлбэр. Гэвч бид бүгдийг өөрийн гараар бий болгох боломжгүй, дээрээс нь нээлттэй эхийн програм хангамжийн олгож буй боломж, давуу тал байхад түүнийг нь ашиглах л хэрэгтэй гэж бодох юм. Хаалттай, өмчийн буюу бидний өнөөдөр ашиглаж буй Windows зэрэг програмуудыг эх хэл дээрээ ашиглахын тулд бид заавал Microsoft-с зөвшөөрөл авч, магад төлбөр төлөх ёстой. Харин нээлттэй эхийн програм хангамж нь анхнаасаа аль ч хэл рүү нутагшуулахыг зөвшөөрсөн байдаг бөгөөд төлбөр төлөх шаардлагагүй. Тэгэхээр бид нутагшуулалт хийх замаар маш өргөн технологийн боломж, давуу талыг бусддаа хялбар хүргэх, мэргэжлийн үүргээ биелүүлэх боломжтой болж байгаа хэрэг. Гэхдээ өмнөх туршлагаас харахад дан ганц бидний мэргэжлийн давуу тал үүнд хангалттай биш юм бөгөөд хэлний мэргэжилтнүүдтэй заавал хамтран ажиллах шаардлагатай юм гэсэн дүгнэлтийг хийж болохоор байгаа. Тэгэхээр бас хэлний мэргэжилтнүүд, мөн энэ үйл хэрэгт оролцох хүсэлтэй хэн бүхэнд өөрийн хувь нэмрийг оруулах боломжийг олгож, зөв зохион байгуулж чадвал энэ тийм ч хэцүү зүйл биш санагдаад байгаа юм. Давхар бид хэл соёлоо хамгаалж, хадгалах буюу үндэсний онцлогоо авч үлдэх боломжтой болох юм.

Уриалах нь
Манай мэргэжлийнхэн үргэлж шахуу мэдээллийн технологийн хэрэглэгчид цөөн, зах зээл жижиг гэж гомдоллох боловч хэрэглэгчдийн тоог нэмэгдүүлэх, зах зээлээ томруулах тал дээр хамтдаа анхаарч байсан билүү? Бид хэрэглэгчдийнхээ чадвар, түвшинг голж тэд өөрөө өөрсдийгөө хөгжүүлэхийг нь хүлээхээс өөр зүйлийг хийсэн билүү? Үгүй ээ. Бүгдээрээ нэгдээд энэ нутагшуулалтын ажлыг хийгээд ядаж эхний ээлжинд энгийн зүйлсийг эх хэлээрээ ашиглах бүрэн боломжтой болгочих хэрэгтэй байна. Өөрөөр хэлбэл технологид хүрэхэд дамжих шаардлагатай хэл гэдэг маш өндөр шатыг үгүй хийчихье. Дараа нь хамтраад түүнийхээ сурталчилгааг хийгээд олон нийтэд таниулчихъя. Хэрэглэгч болоогүй нэгт нь хэрэглэгч болох хөшүүрэг болохоос гадна хэрэглэгч болох замыг маш хөнгөвчилнө. Өмнө нь хэлийг нь мэдэхгүй юм чинь гэж өөрийгөө зөвтгөж, хойш суудаг байсан бол яахаараа эх хэлээ ойлгож ашиглаж чадахгүй байдаг билээ гэсэн бодол хүмүүст төрөх болов уу. Хэрэглэгч боловч идэвхигүй нэгнийг нь илүү идэвхитэй, бүр олон технологийн хэрэглэгч болгох замыг нээж өгнө. Гэртээ тооцоолууртай боловч хөзөр тоглохоос өөрийг хийж чадахгүй хүмүүсийг бусад олон програм, интернэтийн идэвхитэй хэрэглэгч болоход хөшүүрэг болох болов уу. Үр дүнд нь бид өмнөхөөсөө хамаагүй олон хэрэглэгч, тэр дундаа идэвхитэй хэрэглэгчидтэй болж, зах зээл томроно. Өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчид ч бидэнд ч, ер нь бүгдэд нь ашигтай.

Үүнийг бидний өмнөөс хэн нэгэн эсвэл төр хийж өгөхийг хүлээж суусаар нэг л мэдэхэд их цаг өнгөрсөн боловч өмнөхөөсөө бараг өөрчлөлт гарсангүй. Энэ нийгэмд бид л өөрсдийн төлөө хөдлөхгүй бол өөр хэн ч бидний төлөө хөдлөхгүй нь батлагдсан үнэн. Бид олуулаа, хамтраад ажиллацгаая. Хүчээ нэгтгээд, хүн бүр багахан хувь нэмэр оруулаад л явчихад жилийн дараа гэхэд л үр дүн нь гарч хүмүүс эх хэл дээрээ технологийн давуу талыг хүртэх бүрэн боломжтой болно. Үр шимийг нь улс үндэстээрээ хүртэнэ. Энэ үр дүнг бий болгохын төлөө бүгдээрээ хамтран ажиллахыг уриалж байна. Мэргэжлийнхээ, технологийн давуу талыг бүгдэд хүртээмжтэй болгохын төлөө хамтран ажиллацгаая.

Нээлттэй агуулгын эрэлд

Анх харахад өнөөдөр бидний хүлээн авч буй мэдээлэл, агуулга бүхэн нээлттэй мэт. Учир нь хэн ч үзэх, унших магад сонсох боломжтой. Гэвч тэрхүү мэдээлэл, агуулгыг хэн нэгэн авч дурын зорилгоор ашиглах, өөрчлөх гэхээр хаалттай эсвэл заавал ямар нэг байдлаар зөвшөөрөл авах шаардлага гардаг. Ингээд харахаар хаалттай.

Миний бодлоор мэдээлэл нь аль болох олон хүнд хүрч, ашиглагдаж байвал тэр нь хэрэгцээтэй, чухал болохыг нь харуулж буй хэрэг. Мэдээлэл хог шиг үйлвэрлэгдэх биш харин чанартай байж олон дахин ашиглагдах ёстой. Харин олон дахин ашиглагдахын тулд хаалттай бус нээлттэй байх ёстой. Нээлттэй агуулга нь тухайн агуулгыг дахин өөрчилсөн эсвэл тэр чигээр нь ашиглах, түгээхийг зөвшөөрөх ёстой бөгөөд хамгийн гол нь эх сурвалжийг дурдах шаардлага тавьдаг. Нээлттэй агуулгын хамгийн том жишээ бол хэн бүхний мэдэх Wikipedia. Энэ бөмбөрцөгийн хаана ч байгаа хүн Wikipedia руу орж мэдээлэл үзэх боломжтойгоос гадна тэнд нь мэдээллийг засч өөрчлөх эсвэл тэндээс авсан мэдээллээ дурын зорилгоор ашиглах боломжийг олгодог. Энэ л давуу талынхаа хүчинд өнөөдөр хамгийн их мэдээллийг агуулсан нэвтэрхий толь бичиг болж, хүмүүсийн сэтгэхүй, мэдээллийн талаарх ойлголтыг өөрчилж чадсан гэж хувьдаа боддог.

Дэлхий ч яахав ийм байдаг байж, харин манай Монгол Улсад байдал ямар байна вэ? Дурын зорилгоор чөлөөтэй ашиглаж болно гэсэн агуулга манайд байна уу? Телевизүүдийн, сонины, дуу бичлэг зохиогчдын гээд төрөл бүрийн холбоод нь эсвэл зохиогч нь агуулгаа ашиглаж, хуулбарлахыг хориглоно. Эсвэл оюуны өмч ашигласны төлбөр гээд тэнгэрт тулсан үнэ нэхээд суучихна. Үүнийх нь дүнд нөгөө оюун ухаан, цаг хугацаа, хүн хүч, мөнгө хөрөнгө зарж хийсэн бүтээл, үүсгэсэн агуулга маань магад хэзээ ч байхгүй дараагий эфирийн цагаа хүлээн хэнд хэрэггүй хог болон хөглөрнө. Харин сонин сэтгүүл нь хэн нэгний гэрийг дулаацуулах гэж, шил толийг нь өнгө оруулах гэж эсвэл 00-ийн өрөөнд хэвтэнэ. Мэдээж бүгд үнэ цэнэ байж чадахгүй л дээ гэхдээ эдгээрээс хэд нь түүхийн болоод мэдээлэл, мэдлэгийн хувьд үнэтэй байгаа бол? Үнэхээр харамсмаар....

Жишээ нь, Баабар гуай Baabarpedia гэх Википэдиатай төстэй вэб үүсгэж, агуулга оруулж, хүмүүсээс багагүй дэмжлэг авсан боловч өнөөг хүртэл агуулгыг хэрхэн ашиглах талаар хууль эрхзүйн ямар ч мэдээлэл байхгүй. Хэдэн жилийн өмнө хуучнаар МХХТГ-с санаачлан мэдээллийн технологийн мэргэжлийн үгсийг орчуулах ажил хийгдсэн. Дүнд нь http://www.itdic.edu.mn гэх цахим толийг бүтээсэн боловч оролцсон зарим эрдэмтэд өөрийн оруулсан хувь нэмрийг зохиогчийн эрхээр хамгаалуулах, хуулбарлахыг хориглох талаар санал гаргасан тухай яриа сонсоод мэл гайхаж билээ. Computer-ийг компьютер гэж орчуулаад зохиогчийн эрх аваад, харин бид орчуулгыг нь ашиглахын төлөө зөвшөөрөл авч эсвэл төлбөр төлөх хэрэг үү? Өөрөөр хэлбэл монгол хэл маань хэн нэгний өмчлөлд орж байгаа гэж ойлгогдох гээд ч байх шиг. Энэ мэт жишээ олон. Манайд энэ оюуны өмч, зохиогчийн эрхийн галзуурал явагдаад байна уу гэлтэй.

Мэдээж бүх мэдээлэл нээлттэй байх албагүй. Гэлээ ч Үндсэн Хуулийн дагуу хүн өөрийн өмчийг захиран зарцуулах эрхийг эдэлдэг. Зохиогчийн л шийдэх асуудал. Гэхдээ бидэнд нээлттэй агуулга хэрэгтэй, шаардлагатай байна. Ялангуяа хэн бүхэнд хамаатай, хэрэгтэй мэдээллүүд. Жишээбэл түүх, хууль, хэл соёлтой холбоотой бас бүх нийтийн боловсролд үнэтэй хувьд нэмэр оруулах зүйлс заавал нээлттэй агуулга байх ёстой гэж би мунхаглана. Эцэст нь миний блогийн бүх агуулга "нээлттэй агуулга", өөрөөр хэлбэл та дурын зорилгоор авч ашиглаж болно гэхдээ хаанаас авснаа л дурдахад болно. Баярлалаа.

Хуучин монгол бичгийг дэмжье

http://xvv.blogmn.net/21109/ энд бичигдсэн зүйлийг зарчмын хувьд бүрэн дэмжиж байна. Энэ тэнд явахаар танайх оросоор бичиж оросоор ярьдаг уу ч гэх шиг асуулт тавих нь үнэхээр эвгүй шүү. Яагаад гэхээр орос үсэг ашигладаг биз дээ гэнэ. Манай нэг найз (монгол л доо) хамт зурагт үзэж байснаа кирилээр бичсэн текст гарсан чинь оросоор бичсэн байна ш дээ гэж хэлж билээ. Нөгөө талаасаа та нар ямар хэлээр ярьдаг вэ, бичдэг вэ гэж асуух нь амар ч юм шиг. Таны санал?

Нээлттэй эх ба үндэсний аюулгүй байдал

"Хэрэв Орос улс нь програм хангамжийн салбарт хараат бус байж чадахгүй бол бусад бүх хараат бус болон өрсөлдөх чадвартай байхыг хүсч буй салбарууд аюулд унана" гэсэн үгийг манай хойд хөршийн ерөнхийлөгч Д.Медведев хэлсэн байх юм. Мэдээллийн технологи болон програм хангамж нэвтрээгүй, хэрэглэгддэггүй салбар, үйл ажиллагаа гэж өнөөдөр үгүй болсон. Хэрэв ашиглаж буй технологи, програм хангамж нь аль нэг компани эсвэл улс орны мэдлийнх бол тэрхүү салбар, үйл ажиллагаа бараг тэр технологийн компанийн хараат болж байна гэсэн үг. Жишээ нь, ОХУ батлан хамгаалахдаа Microsoft-ийн технологи, програм хангамж ашигладаг байтал АНУ-тай харилцаа муудаж эдийн засгийн хориг арга хэмжээнд орсон байг. Гэтэл аюулгүй байдлын томоохон алдаа илэрвэл яах уу? Ер нь Оросын технологийн талаар мэдээллийг нууцаар дамжуулахгүй гэдэгт яаж итгэх вэ? Зөвхөн эх код нээлттэй байхад, хангалттай тооны бас чадварлаг мэргэжилтнүүд байхад технологийн хараат болохоос маш их хувиар магад бүрэн хамгаалж болох юм. Оросууд нээлттэй эхийн програм хангамж руу бодлогоор, бага багаар шилжиж байна. Ингэхдээ бас дотоодын зах зээлийг дэмжих, хамгаалах аргуудыг ч авч байна. Бас сүрхий байгаа юм шүү.

Бидний бахархал

АНУ-ын бас нөгөө талаар дэлхийн мэдээллийн технологийн тэрүүлэх шугаманд ажиллаж буй мэргэжилтнүүдийнхээ хүрсэн амжилт, хийсэн ажлыг нь үнэлж манай Засгийн Газар шагнал гардуулжээ. Энэ талаар надад шагналын эздийн нэг болох Жагдагдорж анд хэд хоногийн өмнө дуулгаж байсан юм. Тэрээр зөвхөн Баатар ахад шагнал гардуулсан тухайгаа тодорхой хэлснээс өөрөө шагнал авсан болон бусад хүмүүсийн талаар төдийлөн ярьсангүй, харин АНУ-д мэргэжлээрээ ажиллахын гоё болон хүндрэлтэй тал, одоо байгаа байдал хийгээд ерөнхий нийгмийн талаас бас их зүйл хуучилсан. Магад би бусдыг нь танихгүй болохоор тэр байх. Бас эрдэмтэй хүн даруу гэдгийг үлгэрлэсэн юм. Баатар ахтай уулзаж ярилцахад, энд ирчихээд Жагдагтай чатлаж байхад хамгийн ихээр мэдрэгдсэн зүйл бол бид маш түүхий байна, тэднээс суралцах, үлгэр жишээ авах зүйл ямар их юм бэ гэж бодогдсон. Бас бидний дунд байгаа энэ том "зааг"-ийг хэрхэн багасгах вэ гэсэн бодол төрж байсан, одоо ч бодсоор. Эцэст нь шагнал авсан 6 хүндээ цаашдын ажил, амьдралд нь өндрөөс өндөр амжилтыг чин сэтгэлийн гүнээс хүсэн ерөөе. Та бүгд бидний бахархал шүү.

Би гэртээ

Утаатай, цастай, хальтиргаатай, хүйтэн, зам нь бөглөрсөн Улаанбаатар хотдоо эргээд ирлээ. Хэдийгээр миний явсан газрууд хүйтэн биш, утаагүй, цасгүй, хальтиргаагүй, зам бараг бөглөрөхгүй байсан боловч гэртээ би хайртай, энд надад таалагдаж байна. Агаар нь амьсгалахад утаатай боловч цаанаа л нэг өөр, минийх. Энд л төрсөн, энд л амьдрана гэж боддог ш дээ.

Mongolian Shoe BBQ

Бага дүү захисны дагуу түүнд таалагдах кед хайх ажилд оров. Гадуур дэлгүүрээр хэссэн боловч олигтой зүйл олдсонгүй. Тэгээд ч үүнд цаг их орж байсан тул хэдэн вэбүүдээр орохоор болов. www.adidas.com, www.nike.com, www.converse.com гээд хэсч явтал www.puma.com дээр Mongolian Shoe BBQ гэх зүйл байхыг хараад их гайхав. Ороод үзвэл харин сүүлийг жилүүдэд хүчээ авах болсон "өөрийн" загварыг бүтээх боломжтой хуудас байх юм. Миний хувийн туршлагаар олж мэдсэнээр Mongolian BBQ гэх хоолны газрууд бараг улс орон бүрт байх бөгөөд гурил, будаа, сонгино, мах зэрэг олон төрлийн орцуулаад өөрт тохирох хэмжээгээр сонгон өөрт тохирсон, өөрийн дуртай хоолыг хийх боломжийг олгодог юм. Үүний л дуурайсан байх даа.

Монголын хөрсөнд нь тариагаа, хүйсэнд нь үрээ цацаx

Зэвүүн сонсогдож байгаа биз? Хужаа нарын ийм андгай байдаг гэнэ. Өнөөдөр интернэтээр элдэв юм үзэж яваад Ш.Баатар ахын блог дээрээс уншлаа. Энэхүү бичвэрээ тэрээр "Хятад хvний санаа шунал хоёр" гэж нэрлэсэн бөгөөд түүнтэй хамт ажилладаг хужаа залуу "Хэрвээ Монгол Хятадын хэсэг байсан бол хоёр алт нэмэгдэх байсан юм” гэж хэлснээр тэрээр ийнхүү тэр ярилцлагынхаа талаар бичжээ. Ороод уншаарай, сэтгэгдлийг нь ч бас.

Миний бодлоор хэдий бид цөөхүүлээ ч гэсэн мэдээллийн технологийн олгож буй боломжуудыг сайн ашиглаж чадвар бид өөрсдийн түүх соёл, зан заншлыг дэлхий нийтэд таниулах, сурталчлах бүрэн боломж байгаа ш дээ. Бидний хэд нь өнөөдөр Монгол Улсынхаа холбогдолтой мэдээллийг Wikipedia дээр оруулж, засварлаж байна? Бидний хэд нь өнөөдөр эх орныхоо тухай "дэлхийн хэлээр" блог хөтлөж байна? Ядаж л бид нэгдээд нэг зорилгын төлөө тэмцэж чадахгүй тал тал тийшээ харцгаагаа байна ш дээ. Үнэхээр хэлэх ч үг алга.э

Үхэж үл болно

Сүүлийн үед манайхан кино хийдэг болжээ. Бидний бахархах дуртай Чингис хааны маань тухай маш олон киног дотоод гадаадын олон уран бүтээлчид хийсэн байдаг. Хамгийн сүүлд манай хэсэг уран бүтээлчид "Үхэж үл болно - Чингис Хаан" гээд кино хийсэн нь Тэнгисийн танхимыг дүүргэж, манай үзэгчдийг байлдан дагуулж байна. Өнөөдөр гэрийнхэнтэйгээ үзээд сэтгэл их хөдлөв, энэ талаараа бичихгүй байхын арга алга.

Киноны нэр нь Чингис хаанд маань олон хүн итгэж, өөрийн амьдралыг даатгаж явж байгаа болохоор тэрээр үхэх эрхгүй гэдгээс санаа авсан бололтой. Кино үйл явдал Бөртэ үжинг мэргидүүд хулгайлахаас эхлэх бөгөөд Тэмүүжин Жамуха хоёрын анд нөхөрлөл, овог аймгуудын хагарал, нэгдэл, үндэсний үзэл гээд маш олон зүйлсийг уран сайхнаар дүрслэн үзүүлжээ. Түүхэн үнэнд хэр нийцэхийг нь мэдэхгүй ч их дажгүй кино болж. Ер нь түүхэн кино үзэж байхад монгол эмэгтэйн амьдрал ямар хэцүү байсан юм бэ. Хар багаас нь бараг танихгүй хүн эхнэр болгоод өгчихнө, хулгайлагдана, бэлэг болно гээд л бас л барзгар байсан байгаа юм шүү. Кино үзэж байхад санаанууд төрч байсан боловч ирээд хэдэг ажлаа амжуулчаад бичих гэсэн мартчихаж. Ямар ч байсан хэрэв та үзэж амжаагүй байгаа бол заавал очиж үзээрэй гэж хэлэх байна.

Миний хувьд чөлөөт цагаа зөв боловсон гэдгээр өнгөрүүлэх үүднээс Тэнгис орж кино үзэх дуртай. Бас монголчуудынхаа хийсэн киног үзэж "үндэсний үйлдвэрлэлээ" дэмжих дуртай.

Бид үнэхээр нэгдэж чаддаг

Бид талцах дуртай. Үнэхээр дуртай. Давхар, орц, байр, хороо, хороолол, дүүрэг, хот, аймаг гээд жалга довоороо бас дээрээс нь үзэл бодол, шашин шүтлэг гээд талцаж хуваагдах зүйл зөндөө. Гэхдээ сүүлийн хэд хоногт бид үнэхээр нэгдэж чаддаг юм байна гэдгээ харууллаа. Бид бүгдээрээ олимпод оролцож байгаа баг тамирчдаа дэмжиж, тэмцээн тулаан бүрдээ ялчихаасай гэж залбирч, аль болох медаль авчраасай гэж хүсэхдээ өмнө нь манайхаас хэн ч хэзээ ч авч байгаагүй "алтан" медалийг бид маш их хүссэн. Тамирчдынха тоглолтыг амьсгаа даран үзэхдээ дотроо битүүхэн айдастайгаар хүслээ шивнэж, тэр л өнгийг бид хүсч байсан. Өчигдрөөс эхлэн бидний сэтгэл битүүхэн харуусалтай ч баяраар бялхаж, хүрээд алдсан алт биш чанга атгаж буй "мөнгө"-ий талаар ярилцах болсон. Харин өнөөдөр бидний хүсч байсан тэр л өнгө, тэр л хүсэл маань биеллээ. Түвшинбаяр маань бидэндээ анхны алтан медалийг авчирлаа. Бид бүгд баяртай, бүгдээрээ сэтгэл хангалуун байна. Баярласан сэтгэлээ хүн бүхэнтэй хуваалцаж байна. Сүхбаатарын талбайд цугласан бүхэн нэгэн дуугаар уухай орилж байна ....

Бид үнэхээр нэгдэж чаддаг юм байна. Нэгдэхээрээ бид хүчтэй байдаг. Түүх ч үүнийг гэрчилнэ. Талбайн хажуугаар явж байхад хажуугаар зөрсөн, гар барьсан, тэвэрч авсан бүх хүмүүс "Тиймээ бид чадна" гэцгээж байсан юм. Тиймээ бид нэгдэж бас нэгдээд ихийг бүтээж чадна.

Даяаршил хэрэгтэй юу?

Саяханы нэг хичээл дээр төгрөгийг Монголд үйлдвэрлэх хэрэгтэй гэсэн санаанаас даяаршил, түүний давуу болон дутагдалтай талууд гээд ер нь даяаршил хэрэгтэй эсэх талаар ангиараа маргах нь тэр. Миний бодлоор төгрөгийг Монголд хэвлэхийн тулд өндөр технологиийг өндөр үнээр оруулж ирэх хэрэгтэй болно гэтэл жил хэдэн төгрөг шинээр хэвлэдэг бол? Ингэж бодохоор дээрх санаа нь үр ашиг муутай бараг үргүй зардал мэт санагдах учир өөрийн үзлийг хамгаалж маргаж эхэлнэ биз дээ. Тэгж байхаар тэр өндөр технологи нэвтэрчихсэн газар нь нарийн гэрээний дор хэвлүүлж байвал зардал мөнгө нь хямд. МХХТГ-ын дарга Сайханбилэг МТҮПаркийн хурлын танхимд явуулсан илтгэлдээ "монголчууд өөрийн гэсэн хиймэл дагуултай болно" гэсэн юм ярьж байсан нь дээрхийн адил шалтгаанаар нэг л буухгүй байгаам. Эхлээд нэг хиймэл дагуул худалдаж аваах эсвэл бүтээлгээд хөөргөчихөж болно, гэтэл тэрний системийг арчлаад аваад явчих чадвартай хүн энд хэд билээ, бас ямар нэг гэмтэл гарвал яах уу? Тэгж байхаар бас л нарийн гэрээний дагуу өөр нэг газрын хиймэл дагуул түрээслээд ашигласан нь дээр мэт. Ингэхэд бид бүгдийг өөрсдөө хийх хэрэг байдаг юм болов уу?

Үндэсний аюулгүй байдал энэ тэр гэх юм бол бүгдийг дотооддоо хийх нь зөв юм шиг. Гурилыг, шатахууныг гэх мэт стратегийн өндөр ач холбогдолтой бүтээгдэхүүнүүдийг бид өөрсдөө үйлдвэрлэх нь зөв. Гэвч бид бүгдийг чанартай хийж чадах уу? Даяаршиж буй дэлхийд бид зөвхөн хөршүүдтэйгээ харилцах, өрсөлдөх биш дэлхийн улс гүрэн бүртэй, бүр хүн бүртэй өрсөлдөж байгаа энэ үед хурд, чадвар, мэдлэг л илүү чухалд тооцогдох болсон. Гэтэл бид бүх зүйлийг сураад бүх зүйлээр өрсөлдөж амжих уу? Миний бодлоор үгүй. Үүнийхээ оронд бид нийлээд сайн ярилцаж, бодох хэрэгтэй. Юугаараа бусадтай өрсөлдөж, юугаараа хамтран ажиллах вэ гэдгийг. Энэтхэгчүүд ч мөн адил асуудалтай байгаа талаар Огоо бичиж байсан. Даяаршлын нэг зүйл бидэнд давуу бас дутагдалтай талуудыг авчирч байгаа энэ нь хэн юу хийж байгаа нь чухал биш харин шаардлагыг хангаж, чанартай, хурдтай хийх чухал. Манайх шиг жижиг орнуудыг хоолтой бас хоолгүй болгож буй нэг зүйл. Гэхдээ бидэнд боломж байна. Бид хэрэгтэй эсвэл хэрэггүй эсэх талаар ярих ямар ч үр ашиггүй, даяаршил бол зайлшгүй зүйл өөрөөр хэлбэл хаашаа ч зайлж чадахгүй. Хэрхэн зохицож амьдрах вэ гэдэг л асуудал. Энэ талаар Огоо маань Даяаршил дайсан уу нөхөр үү?Энэ бол маш том сэдвийн өчүүхэн хэсэг. Таны бодол?