Үргэлжлэл. Өмнөх буюу чөлөөт програм хангамжийн талаар http://www.dulmandakh.com/2009/02/1.html хаягаар орж уншина уу.
Чөлөөт програм хангамжийн үүсгэгч Stallman програм хангамж нь шавхагдахгүй нөөц учир ширхэгчлэн зарахын эсрэг байсан ч зөвлөлгөө, суурилуулалт, хөгжүүлэлт зэрэг дээр хөдөлмөр зарж буй тул түүнийгээ үнэлэх, хөлс авах ёстой гэж үздэг юм. Өөрөөр хэлбэл програм хангамжийг хэд ч хуулбарласан дуусахгүй, хичнээн ашигласан ч хуучирч муудахгүй гэсэн санаа. Ингээд чөлөөт програм хангамжид суурилсан суурилуулалт, зөвлөх, хөгжүүлэлтийн зэрэг олон төрлийн бизнес хийхийг оролдсон болоовч "free" гэдгийн "үнэгүй" гэх нөгөө утга нь хүмүүст буруу ойлголт төрүүлж, бизнесүүдэд саад болж байлаа. Иймийн учир хэсэг нөхөд нийлээд чөлөөт програм хангамжийн утгыг агуулсан боловч бизнест саад болохгүй нэр томъёо олж, түүнийгээ тодорхойлсон нь open source буюу нээлттэй эх юм. Bruce Perens, Eric Raymond нар хэсэг нөхдийн хамтаар нээлттэй эх гэдэг зүйлийг тодорхойлсон бөгөөд үүгээрээ нээлттэй эхийн програм хангамжийн лиценз нь ямар байх ёстойг зааж өгсөн юм. Гэхдээ эх код нь нээлттэй л бол нээлттэй эхийнх гэж ойлгож болохгүй, харин лиценз нь тодорхойлолтыг хангаж байх ёстой. Мөн тэд энэхүү үзэл санаагаа дэлгэрүүлэх, програм хангамжийн лицензүүдийг нээлттэй эхийнх мөн эсэхийг хуулийн дагуу баталгаажуулах үүднээс Open Source Initiative буюу Нээлттэй Эхийн Санаачлага гэх ашгийн бус байгууллагыг байгуулан ажиллаж байна. Өнөөдрийн байдлаар "нээлттэй эхийн" гэсэн шаардлагыг хангасан 72 лиценз байгаа ба эдгээрийг ашигласан бүх програм хангамжууд нь нээлттэй эхийнх гэж тооцогдох юм.
Ямар ялгаатай вэ?
Чөлөөт програм хангамж болон нээлттэй эхийн програм хангамжийн хооронд тийм ч сүртэй ялгаа байхгүй. Аль аль нь л эх код нээлттэй байхыг, хэн ч ямар зорилгоор ашиглаж болох тухай заасан байдаг. Гэвч үүнд зөвхөн үзэл баримтлалын зарчмын ялгаа гардаг. Чөлөөт програм хангамж нь хэрэглэгч, програм хангамжийн эрх чөлөөг дээдэлж байхад нөгөөх нь зөвхөн эх код нээлттэй байх, хэн ч өөрчлөж болох байхыг дээдэлдэг. Мөн хууль зүйн үүднээс лицензээс гадна патент гэх мэт өөр бусад зохицуулалтууд байдаг тул бүх нээлттэй эхийн програм хангамжууд чөлөөт програм хангамж болж чаддаггүй. Жишээ нь, төрөл бүрийн дуу болон дүрсний кодек, формат, технологиуд нь зарим улсад патентаар хамгаалагдсан байдаг тул хэдий нээлттэй эхийнх боловч тоглуулагч нь зарим улсад чөлөөтэй ашиглагдах, хөгжих боломжгүй байдаг учир чөлөөт програм хангамж болж чаддаггүй. Гэсэн хэдий ч сүртэй ялгаа байдаггүй болохоор сүүлийн үед Free and Open Source Software (FOSS) буюу Чөлөөт болон Нээлттэй Эхийн Програм Хангамж гэх нэр томъёог өргөнөөр ашиглах болсон.
Орхигдуулсан, дэгсдүүлсэн зүйл эсвэл асуулт байвал сэтгэгдэл болгон үлдээнэ үү.
Showing posts with label free software. Show all posts
Showing posts with label free software. Show all posts
2009-02-05
Нээлттэй эх ба чөлөөт програм хангамж №1
LiMNux бүлгэмийн Google Groups маань бий цагаасаа эхлэн нэлээн идэвхитэй байж, линукстай холбоотой санал бодлоо хуваалцдаг, асуудлыг хэлэлцдэг, мэдлэг туршлага солилцдог цэг болон хувирч байна. Үүнд л зориулж LiMNux бүлгэм оршин тогтнож, ийм л зорилгоор Google Groups-г үүсгэсэн. Миний блогийн зүүн баганаас идэвхитэй хэлэлцэгдэж буй сэдвүүдийг харж болно. Саяхан нэгэн гишүүн маань Open source & free Software гэсэн сэдэв нээсэн нь ийнхүү блог бичих шалтгаан боллоо. Линуксыг ойлгоё гэвэл түүний хөгжлийн нууц болсон open source болон free software гэсэн ойлголтуудыг мэдэх шаардлагатай гэж үзэж багахан судалж байсан туршлагаасаа, өөрийн ойлголтоосоо хуваалцах гэсэн юм. Гэхдээ аль болох энгийнээр, товчоор тайлбарлахыг хичээсэн болно. Андуу ташаа зүйл бичсэн байвал залруулахыг хүсье.
Юуны өмнө "open source" гэдгийг "нээлттэй эх", "open source software" гэдгийг "нээлттэй эхийн програм хангамж", харин "free software"-г "чөлөөт програм хангамж" гэж авсан орчуулсан байгаа. Анх програм хангамж үүсч хөгжихдөө зөвхөн тоног төхөөрөмжийн нэмэлт, дагалдах зүйл байсан бөгөөд тусдаа, бас худалдаалж болдог гэсэн ойлголт байгаагүй юм. Ийм болоод ч тэр үү бараг бүх програм хангамжийн код нь нээлттэй буюу хэн ч үзэх, өөрчлөх боломжтой байсан. Харин 1980-аад оны дунд үеээс програм хангамж нь капил юм, түүнийг тоног төхөөрөмжөөс тусад нь худалдан борлуулах боломжтой юм гэдгийг бизнесүүд ойлгосноор код нь нээлттэй байх нь оюуны өмчийн хулгайг гааруулж байна, үүний оронд худалдаж мөнгө олцгооё гэсэн уриалгыг тарааж эхэлсэн. Юникс ч мөн адил энэ давалгаанд өртсөн. Энэ цагаас эхлэн ихэнх програм хангамжуудын код хаалттай болж, талх мэт ширхэглэн худалдагддаг болсон. Магад зөв, магад буруу.
Хаалттай байдлыг дэмжихгүй, хуучин нээлттэй байдлыг хүсэмжлэх хүмүүс байсны нэг нь Richard Stallman юм. Тэрээр програм хангамж нь нээлттэй хөгжиж, ялангуяа Юникс нь өмнөхийн адил байхыг их хүсч байсан. Энэ тухайн үеийн нөхцөл байдлын улмаас энэ нь боломжгүй байсан тул тэрээр Юникстэй ижилхэн ажилладаг боловч нээлттэй үйлдлийн систем үүсгэх зорилгоор GNU гэх төслийг эхлүүлж бусад хөгжүүлэгчдэд тунхаг бичиг илгээсэн. Төслийн хүрээнд тэрээр үйлдлийн системийн цөм, бүрхүүл, хөгжүүлэлтийн болон бусад хэрэглэгчдийн хэрэгслүүдийг үүсгэхээр зорьж байв. Эдгээр програм хангамжуудаа тэрээр free software буюу чөлөөт програм хангамж гэж нэрлэж байлаа. Free гэдэг үг нь англи хэлэнд "үнэгүй" бас "чөлөөт" гэсэн утгыг илэрхийлдэг ба энэ тохиолдолд ямар нэг үнэ төлбөрийн тухай бус харин тухайн програм хангамж болон хэрэглэгч, хөгжүүлэгчийн эрх чөлөөний тухай ойлголт юм. Чөлөөт програм хангамж нь тодорхойлолтынхоо дагуу доорх 4 эрх чөлөөг эрхэмлэнэ:
- програм хангамжийг дурын зорилгоор ажиллуулах, ашиглах
- програм хангамжийг хэрхэн ажилладгийг судлах, өөрийн хэрэгцээнд нийцүүлэн өөрчлөх
- хуулбарыг түгээх, тараах
- програмыг сайжруулах, өөрийн сайжруулалтыг олонд гаргах, тараах
Сүүлйин эрх чөлөөг биелүүлэхийн тулд эх код заавал нээлттэ байх ёстой учир энд онцлон зааж өгөөгүй байдаг. Дээрх тодорхойлолт, үнэт зүйлийг чөлөөт програм хангамжийн хөгжүүлэгч бүр мэддэг боловч энгийн хэрэглэгчид төдийлөн мэддэггүй бөгөөд freeware буюу үнэ төлбөргүй боловч эх код нь хаалттай програмуудтай андуурах нь элбэг байдаг.
Мөн энэхүү эрх чөлөөг хадгалах, дамжуулж байх зорилгоор лиценз үүсгэсэн нь GPL (General Public License) юм. Лиценз нь програм хангамжийн хэрэглэгч ямар эрх эдэлж, ямар үүрэг хүлээх талаар тусгасан хуулийн бичиг юм. Лицензийн дагуу хүн бүр ижил эрх чөлөөг эдлэх ба та эрх чөлөөг эдэлсэн бол бусаддаа ч бас эрх чөлөө олго гэж шаарддагаараа бусад лицензүүдээс ялгаатай. Өөрөөр хэлбэл та 1000 мөр дээр 1-г нэмж бичсэн ч 1 мөр дээр 1000-г нэмж бичсэн ч код нь бүрэн нээлттэй байх ёстой бөгөөд хэн ч өөрчлөх, сайжруулах, тараах эрхтэй байх ёстой юм. Линукс цөм маань GPL ашигласан байдаг ба ийнхүү тэгш тоглоомын талбай үүсгэсэн нь түүний хөгжлийн нууц гэж үздэг.
Дараагийн цуврал дээр нээлттэй эхийн програм хангамжийн талаар болон энэ 2-ын ялимгүй ялгааны талаар өөрийн олж мэдсэн зүйлсээ бичихээр төлөвлөж байна.
Юуны өмнө "open source" гэдгийг "нээлттэй эх", "open source software" гэдгийг "нээлттэй эхийн програм хангамж", харин "free software"-г "чөлөөт програм хангамж" гэж авсан орчуулсан байгаа. Анх програм хангамж үүсч хөгжихдөө зөвхөн тоног төхөөрөмжийн нэмэлт, дагалдах зүйл байсан бөгөөд тусдаа, бас худалдаалж болдог гэсэн ойлголт байгаагүй юм. Ийм болоод ч тэр үү бараг бүх програм хангамжийн код нь нээлттэй буюу хэн ч үзэх, өөрчлөх боломжтой байсан. Харин 1980-аад оны дунд үеээс програм хангамж нь капил юм, түүнийг тоног төхөөрөмжөөс тусад нь худалдан борлуулах боломжтой юм гэдгийг бизнесүүд ойлгосноор код нь нээлттэй байх нь оюуны өмчийн хулгайг гааруулж байна, үүний оронд худалдаж мөнгө олцгооё гэсэн уриалгыг тарааж эхэлсэн. Юникс ч мөн адил энэ давалгаанд өртсөн. Энэ цагаас эхлэн ихэнх програм хангамжуудын код хаалттай болж, талх мэт ширхэглэн худалдагддаг болсон. Магад зөв, магад буруу.
Хаалттай байдлыг дэмжихгүй, хуучин нээлттэй байдлыг хүсэмжлэх хүмүүс байсны нэг нь Richard Stallman юм. Тэрээр програм хангамж нь нээлттэй хөгжиж, ялангуяа Юникс нь өмнөхийн адил байхыг их хүсч байсан. Энэ тухайн үеийн нөхцөл байдлын улмаас энэ нь боломжгүй байсан тул тэрээр Юникстэй ижилхэн ажилладаг боловч нээлттэй үйлдлийн систем үүсгэх зорилгоор GNU гэх төслийг эхлүүлж бусад хөгжүүлэгчдэд тунхаг бичиг илгээсэн. Төслийн хүрээнд тэрээр үйлдлийн системийн цөм, бүрхүүл, хөгжүүлэлтийн болон бусад хэрэглэгчдийн хэрэгслүүдийг үүсгэхээр зорьж байв. Эдгээр програм хангамжуудаа тэрээр free software буюу чөлөөт програм хангамж гэж нэрлэж байлаа. Free гэдэг үг нь англи хэлэнд "үнэгүй" бас "чөлөөт" гэсэн утгыг илэрхийлдэг ба энэ тохиолдолд ямар нэг үнэ төлбөрийн тухай бус харин тухайн програм хангамж болон хэрэглэгч, хөгжүүлэгчийн эрх чөлөөний тухай ойлголт юм. Чөлөөт програм хангамж нь тодорхойлолтынхоо дагуу доорх 4 эрх чөлөөг эрхэмлэнэ:
- програм хангамжийг дурын зорилгоор ажиллуулах, ашиглах
- програм хангамжийг хэрхэн ажилладгийг судлах, өөрийн хэрэгцээнд нийцүүлэн өөрчлөх
- хуулбарыг түгээх, тараах
- програмыг сайжруулах, өөрийн сайжруулалтыг олонд гаргах, тараах
Сүүлйин эрх чөлөөг биелүүлэхийн тулд эх код заавал нээлттэ байх ёстой учир энд онцлон зааж өгөөгүй байдаг. Дээрх тодорхойлолт, үнэт зүйлийг чөлөөт програм хангамжийн хөгжүүлэгч бүр мэддэг боловч энгийн хэрэглэгчид төдийлөн мэддэггүй бөгөөд freeware буюу үнэ төлбөргүй боловч эх код нь хаалттай програмуудтай андуурах нь элбэг байдаг.
Мөн энэхүү эрх чөлөөг хадгалах, дамжуулж байх зорилгоор лиценз үүсгэсэн нь GPL (General Public License) юм. Лиценз нь програм хангамжийн хэрэглэгч ямар эрх эдэлж, ямар үүрэг хүлээх талаар тусгасан хуулийн бичиг юм. Лицензийн дагуу хүн бүр ижил эрх чөлөөг эдлэх ба та эрх чөлөөг эдэлсэн бол бусаддаа ч бас эрх чөлөө олго гэж шаарддагаараа бусад лицензүүдээс ялгаатай. Өөрөөр хэлбэл та 1000 мөр дээр 1-г нэмж бичсэн ч 1 мөр дээр 1000-г нэмж бичсэн ч код нь бүрэн нээлттэй байх ёстой бөгөөд хэн ч өөрчлөх, сайжруулах, тараах эрхтэй байх ёстой юм. Линукс цөм маань GPL ашигласан байдаг ба ийнхүү тэгш тоглоомын талбай үүсгэсэн нь түүний хөгжлийн нууц гэж үздэг.
Дараагийн цуврал дээр нээлттэй эхийн програм хангамжийн талаар болон энэ 2-ын ялимгүй ялгааны талаар өөрийн олж мэдсэн зүйлсээ бичихээр төлөвлөж байна.
Subscribe to:
Posts (Atom)