Firewall зөв тохируулах талаар хэдэн өгүүлбэр

Хэдэн жилийн өмнө Firewall гэж юу болох талаар энгийн үгээр бичих гэж оролдсоныг маань Галт хэрэмийн талаар... бичвэрээс минь уншиж болно. Харин энэ удаад үүнийг тохируулахдаа юу анхаарах, хэрхэн зөв хийх талаар өөрийн туршлага, бодлоосоо хуваалцахыг хүссэн юм. Энд таныг IP хаяг, порт, TCP/IP протолын талаар анхан шатны мэдлэгтэй гэж үзэх болно.

Интернэтийн итгэлцүүрийн гинж тасрав үү?

Интернэт нь хэдэн зуун сая, магадгүй хэдэн тэрбум төхөөрөмжүүдээс бүрдсэн асар том сүлжээ билээ. Нэгдсэн байдлаар удирддаг, бүртгэлжүүлдэг байгууллага үгүй учир хэн дуртай нь холбогдож, хүссэн домэйн нэрээ авах гэх мэт бараг л юу дуртайгаа хийж болно. Энэ нь л орон зайг нөхөх, итгэлцүүрийг бий болгох зорилгоор тоон сертификат үүссэн боловч одоо энэхүү итгэлцүүрийн гинж тасрав уу гэх бодол төрж байна.

Сервер удаад байх юм....

Өнөөдөр найз маань залгаад "сервер удаад байх юм, юундаа байна үзээдхээч" гэж хэлэхээр нь хэдэн жилийн өмнө суулгаад орхисон сервер рүүгээ орж үзэв. Эхнээс нь шалгаад үзвэл хагас жил гаран огт унтраагүй, тэр хооронд үйлчилгээ нь нэг ч зогсоогүй байна. Харин асуудлын хувьд сануур (memory) нь дүүрээд swap хийгээд эхэлсэн бөгөөд түүнийгээ ч бараг дүүргэх тийш хандсан байв. Үүнээсээ болоод системийн ажиллагаа маш удааширч, бас процессорт их хэмжээний ачаалал өгч байна. netstat ашиглаад ажиллах ёстой серверийн програмуудаас өөр юм ажиллаж байгааг шалгахад юм алга, яг л байх ёстой хэд нь байх юм. Нэг сонирхолтой зүйл ажиглагдсан нь qmail-ийн хэд хэдэн процесс ажиллаад хаашаа ч юм захидал илгээх гээд байв. Зориулалт нь болохоор тоосонгүй, дараа нь ps aux гээд системд ажиллаж байгаа бүх процессыг шалгавал хэд хэдэн perl хэл дээр бичигдсэн cgi-ууд байх нь хачин.

cgi нь хуучин үед өргөн ашиглагддаг байсан технологи бөгөөд програмын гаралтыг вэб рүү гаргах арга юм. сgi ашигласан тохиолдолд HTTP толгой гээд бараг бүр гаралтыг програмаасаа хийж өгөх ёстой ба C, Perl, Python, PHP, Ruby гээд бараг бүх хэлийг ашиглах боломжтой боловч Perl илүү өргөн хэрэглэгддэг. Харин миний тохиолдолд мөн адил Perl дээр хийгдсэн, маш олон процесс ажиллаж байсан ба хаанаас ажиллаад, юу хийгээд байгаа нь тодорхойгүй байлаа. Ингээд нэгэн хэцүү сонголтын өмнө ирэв. Удаад бараг ажиллах боломжгүй систем дээр ажиллаж, асуудлын голомтыг судлах эсвэл системийг дахин эхлүүлээд арай дээр систем дээр ажиллах. Миний хувьд сүүлийнхийг нь сонгосон юм. Шинээр эхэлсэн систем маань ажиллах ёстой хэдэн зүйл л ажиллаж, сануур нь ч дүүрэх нь больсон байв. Арай гайгүй болохоор нь хайсаар нөгөө файлаа олоод үзтэл захидал шиддэг програм байх ба баахан жагсаалтыг ч хамт агуулсан байна. Судлаж үзвэл вэбээс хуулж тавьсан бололтой, бас вэбээс дуудаж ажиллуулаад байна. Бүгдийг нь өөр тийш нь зөөгөөд, дахин бичих эрхгүй болгоод орхив.

Хэсэг ажиглавал бас бага зэрэг ачаалал ирж байна, ухаад үзвэл qmail их хэмжээний захидал гаргахаар ажиллаад байна. Жагсаалтыг нь үзвэл 10000 шахам зүйл явуулахаар хүлээгдэж байх ба нэг нэгэнгүй үзвэл тэр дундаас багахан нь л жинхэнэ байх юм. Жаал интернэт ухаж байгаад янзлах аргыг нь олоод янзлаад орхив. Ингээд сервер маань хэвийн болсонд сэтгэл амрав ....

Шинэ залуу ба хуучнаа дурсахуй №5

Үргэлжлэл. Өмнөхийг http://www.dulmandakh.com/2009/01/1.html, http://www.dulmandakh.com/2009/02/2.html, http://www.dulmandakh.com/2009/02/3.html бас
http://www.dulmandakh.com/2009/02/4.html уншина уу.

Салж амарсан гээд нэг хэсэг сэтгэл амар явав. Гэвч зуршилаараа тодорхой хугацаанд серверүүдээрээ орж шалгалт хийх явцдаа өмнөх асуудал маань байгаа эсэхийг шалгатал ахиад л байж байх юм. Урьд засч байснаас овоо удсан болохоор хаана файл байсныг мартсан байсан тул ахиад л хайж олж устгав. Ахиад хэрхэн орж ирснийг нь гайхаж байгаад тэрхүү файлыг агуулж байсан хавтас нь 777 эрхтэй байгаа болохыг олж анзаарав. Түүнийх нь эзнийг нь root болгоод бас эрхийг нь 755 болгож солисноор дахин өмнөхийн адил файл үүсэхээс сэргийлж чадав. Устгахаасаа өмнө нөгөө файлуудыг өөр тийш хуулж авсан байсан ба тэдгээрийг дахин судлахаар шийдэв. Хоёртын файл дотроос олигтой мэдээлэл олж чадахгүй тул текст файл байгаа эсэхийг шалгатал бүрхүүлийн скрипт байсан юм. Тэгсэн тэр нь системийг линукс, FreeBSD, Solaris зэрэг нийтлэг ашиглагддаг системүүдийн аль нь болохыг тодорхойлоод утга буцаадаг байв. Энэ нь халдлагын эхлэл бөгөөд системээс шалтгаалан дараагийн тактик эсвэл аргууд туршигддаг байсан нь тодорхой. Хэрхэн орж ирснийг шалгаж Apache серверийнхээ логийг үзэхэд файл серверт байрлуулдаг нэг PHP файл нь цоорхойтой байсан ба түүгээр нь дамжиж орж ирж байгаа болохыг илрүүлэв. Сүүлд нь тэрхүү байгууллагатай хийсэн гэрээг цуцалж, сервер дээрээс авсан шиг санаж байна. Ингэж нэг файлын эзэн болоод эрх, вэбийн аюулгүй байдал гэдэг нь ямар чухал болохыг ойлгож байсан юм. Бас системийн асуудлын цаад учрыг ололгүйгээр өнгөц шийдвэрлэх нь урт хугацаанд найдвартай биш байдгийг ойлгосон.

Үүнээс хойш нэлээн олон туршилтын болон чухал серверүүдийг суулгах, тохируулах ажлыг хийж байсан ба хэд хэдэн удаа жижиг хэмжээний халдлагад өртөж байсан юм. Гэвч эдгээрийн ихэнх нь серверийн муу тохиргооноос бус харин сервер дээр байрлаж буй вэбийн муу кодоос болдог байв. Ингэж системийг анх суулгахдаа маш няхуур байж маш олон хүчин зүйлсийг тооцох нь чухал байдаг, дараа дараагийн асуудлыг хялбар шийдэх боломж олгодог бас вэбийн аюулгүй байдал нь ямар чухал гэдгийг ойлгосон юм.

Шинэ залуу ба хуучнаа дурсахуй №4

Үргэлжлэл. Өмнөхийг http://www.dulmandakh.com/2009/01/1.html, http://www.dulmandakh.com/2009/02/2.html бас http://www.dulmandakh.com/2009/02/3.html уншина уу.

Системийн администратор гэдэг ажлыг хийгээд дөнгөж хагас жил гаран болж буй надад үнэхээр хүндхэн даалгавар ноогдох нь энэ. Үнэндээ захирал маань намайг "системийн администратор" болоогүй, биш гэдэг байв. Ажил нь, мэргэжил нь тэр болохоос миний мэдлэг, чадвар, туршлага үнэхээр дутаж байсан юм. Миний хувьд анхны аюулгүй байдлын талаар асуудал байв. Бас өдийг хүртэл чухал системийг өөрийн гараар суулгаж, ажилд оруулж байсангүй харин хүний бэлдсэн дээр л ажиллаж байсан болохоор их санаа амар явдаг байсан шиг байгаа юм.

Халдлагыг илрүүлэх ажлыг логуудаа бүр нарийн шалгах ажлаас эхэллээ. Системийн хэрэглэгч нэвтэрсэн (auth), ssh бас ерөнхий системийн логийг бүгдийг нь нэлээн сайн үзсэн боловч энэ гэхээр юм олж чадсангүй. Дараа нь систем дээр ямар үйлчилгээнүүд (service, daemon) ажиллаад, ямар порт нээлттэй байгааг үзвэл нэлээн өндөр хэд хэдэн порт нээлттэй байв. Ингээд интернэт сервер дээр ажиллаж байгаа үйлчилгээнүүд тус бүр ямар үүрэг зорилготой, ямар порт ашигладаг талаар судлав. Эцэст нь нөгөө өндөр портуудын учир нэг л олддоггүй. telnet ашиглаад холбогдож үзсэн боловч хариу өгдөггүй. Интернэтээс дугаарыг нь бичээд хайлаа бас л байдаггүй (тухайн үед lsof ашиглаж үзсэн эсэхээ сайн санахгүй байна). Энэ арга мухардсан тул дараагийн аргыг хэрэглэж эхлэв. Ер нь систем дээр маань ямар процессууд, програмууд ажиллаж байгааг ps-ийн тусламжтай гаргаж ирээд дахин нэгд нэгэнгүй шалгав. Харин энэ зуур сонин зүйл анзаарагдсан нь ./file буюу хаанаас дуудагдаж ажиллаад байгаа нь мэдэгдэхгүй процесс гараад ирэв. Юникс дээр . хавтас нь одоо байрлаж буй хавтсыг заадаг, гэвч энэ нь хаанаас эх аваад ингэж гараад байна вэ, бас ийм юм байж болдог юм байх даа гээд их гайхаад хэсэг бодож суух нь тэр. Мэдээж ийм юм өмнө харж байгаагүй, мэддэггүй болохоор бодоод юу ч олж чадсангүй. Харин энийн хаанаас дуудагдаж байгааг нь олох ажилд оров.

Миний санахын тэр үед find тушаалыг ашиглаж чаддаггүй байсан болохоор бараг бүх хавтас руу орж шалгаж баахан цаг алдсан санагдаж байна. Нэлээн хайж байгаад олдохгүй болохоор нь kill тушаалын тусламжтайгаар тухайн процессыг зогсоочихов. Санаа амарч хэсэг сууж байгаад эргээд ороод хартал ахиад л шинээр үүссэн ажиллаж байх юм. Бүр гайхаж байгаад ер нь унтраагаад асаавал ажиллаж байх эсэхийг шалгахаар туршиж үзэв. Ассаны дараа шалгавал алгаа, харин 10 минутын дараа үзвэл байна. Хэд хэд туршиж үзэхэд яг ийм шинж тэмдэг илрэв. Ингээд FreeBSD эхлэхдээ хаанаас ямар замаар үйлчилгээнүүдийг эхлүүлдэг, бас хэрхэн ажилладаг талаар судлах шаардлага гарав. Ахиад л интернэт ухаж гарав. Энэ замдаа байж болох, өөрийн олж мэдсэн бүх зүйлсийг шалгасан боловч бас л олигтой зүйл олдсонгүй. Арга тасарч эхлэв.

Нэлээн бодож байгаад эцсийн арга бол файлыг олж үзэх юм байна гэж шийдэв. Яг яаж олсноо санахгүй байгаа ч их л бүдүүлэг аргаар овоо удаан ноцолдож байж нэг юм олоход манай дээр байрлаж байсан нэгэн байгууллагын вэб хавтсанад байв. Нэгэнт хоёртын файл байсан тул доторхийг нь үзэх боломж байсангүй. Бас бөөн баяр болоод устгаж орхид серверээ дахин эхлүүлээд нэг хэсэг амар тайван суулаа. Сервер эхлэхэд нөгөө процесс алга, хэсэг хугацааны дараа ч алга. Гэвч хаанаас ийм файл орж ирээд, бас яаж ажиллаад байгаа талаар бодол миний толгойноос гарахгүй л байлаа...

Шинэ залуу ба хуучнаа дурсахуй №3

Үргэлжлэл. Өмнөхийг http://www.dulmandakh.com/2009/01/1.html бас http://www.dulmandakh.com/2009/02/2.html уншина уу.

Эхний удаад интернэт тасрахад нь дахин холбогдоод скриптийг дахин ажиллуулна. Явж байтал ахиад л тасрах юм. Бараг бүхэл өдөржин оролдсон боловч интернэт тасрах нь хэвээр. Яах учраа олохгүй сууж байтал Миком дээр очиж сууж маш хурдан хугацаанд серверийг ажилд оруулах үүрэг авав. Миком дээр очсон ч гадаад холболтын хурд удаан бас тогтвортой бус байв. Дундажаар 2К-р татаж байсан санагдана. Тэгж байгаад л ахиад тасардаг. Дахин эхлүүлэх бүрд маш их хэмжээтэй олон тооны файлуудыг бүр шинээр татаж авдаг болохыг олж анзаарав. Сүлжээ тасарна эсвэл алдаа гараад дахин эхлүүлэхэд бүхнийг шинээр татаж эхэлнэ. Ингэж хүлээж суусаар байтал маш их цаг дэмийн өнгөрч, хариуцлага алдаж буйгаа улам ихээр ухаарч эхлэв.

Хүлээж суухгүй байх арга олсон нь өмнө хэзээ ч хийж байгаагүй ажил болох бүрхүүлийн (shell) скрипт унших, өөрчлөх бас бичих юм. Эхний скриптийг ажиллуулахад системийг шалгаж байгаад дараа дараагийн скриптүүдйиг татаж авч ажиллуулна. Энэ зуураа нөгөө том хэмжээтэй файлуудыг татаж авна. Бараг бүхэл оройжин, шөнөжин сууж байж бүрхүүлийн скриптийн бас perl, awk зэрэг ашиглагдаж буй хэлнүүдийн үндсийг ойлгож ажиллаж буй скриптийг бага сага гадарладаг болов. Үүнийхээ дараа нөгөө том файлуудыг хаана татаж авч байгааг нь олж тогтоогоод өөрийн гэсэн нэг хавтсанд бүгдийг цуглуулж авав. Хажуугаар нь бусад файлуудыг давхар татаж авав. Дараа нь шинээр эхлэхдээ скриптийн ажиллагааг түр зогсоож байгаад тэдгээрийгээ яг хэрэгтэй үед нь хэрэгтэй газар нь хуулах аргыг хэрэглэсэн юм. Энэ нь олон дахин татаж, удаан хүлээх асуудлаас намайг салгаж билээ. Ингээд бараг 3 хоног хойр хоолгүй шахуу сууж, серверээ ажиллагаагүй байлгаж байж серверээ хэвийн ажиллагаанд оруулж билээ. Эндээс бүрхүүлийн скрипт гэж юу болох, түүний алдааг хэрхэн олох, perl хэлний үндсийг ойлгож авч байсан юм. Өмнө хальт үзэж судлаж байсан боловч яг амьд хэрэглээ байхгүй болохоор төдийлөн тогтож өгөхгүй байлаа. Харин энэ удаад бараг яг махандаа шингэтэл ойлгосон.

Дараагийн хүндхэн даваа бол нөгөө л нэг сервер маань хакерын халдлагад өртсөн байсан юм. Миком дээр байсан серверийг маань нэг өдөр салгачихсан байхыг олж мэдэв. Учрыг лавлавал маш их хэмжээний траффик гадарш гаргаад, гадаад шугам дүүргээд байна гэнэ. Сервер дээрээ очоод үзвэл дэлгэц рүүгээ юм өгөхгүй байна. Тэр үед, миний мэдэхийн FreeBSD 4-д гар залгаж асаагаагүй бол дараа залгаад авдаггүй байсан юм. Тэгээд дэлгэц рүүгээ юм өгөхгүй байсан хэрэг. За за гэж бодоод зүгээр нэг дахин эхлүүлээд орхивол зүгээр байхаар нь нэх оролдолгүй орхилоо. Ажлаасаа ирээд логийг нь үзвэл онцын зүйл алга. Энэ маягаар Микомын сүлжээг бараг 3, MCS-ийнхыг 2 удаа дүүргэж байсан санаж байна. Ингээд асуудал үүсгэж байсан учир шалтгааныг олж илрүүлэх, засах үүрэг авав...

Мэдээллийн аюулгүй байдлыг үгүй хийх алхамууд

SANS байгууллагаас мэдээллийн аюулгүй байдлыг сайжруулахдаа ямар алхамуудыг хийж болохгүй вэ гэсэн жагсаалтыг How to Suck at Information Security нэртэйгээр нийтлэжээ. Утга нь бол хэзээ ч биелэшгүй эдгээр зүйлсийг хүнээс бүү шаардаачээ, энэ нь мэдээллийн ауюлгүй байдлыг сайжруулах биш улам дордуулна шүү гэжээ. Жишээ нь, хэрэглэгчдийг ойр ойрхон нууц үгээ солихыг шаардах. Энэ нь явцдаа цээжлэхэд амархан, нэг хэв маягтай буюу таахад хялбар нууц үг сонгоход хүргэх болов уу. Бас бэлтгэл ажлаа хангаагүй байж маш том хэмжээний ISO 27001/27002 гэх стандарт руу шилжихийг завдах. Үүний дүнд олон ажил хийдэх бөгөөд нэвтрүүлэхэд тулгарах бэрхшээлүүдээс үүдэн ажиллагсад болон удирдлага шантарч ч болох. За ер нь нэлээн олон зүйл байна даа. Хэрэв та мэдээллийн аюулгүй байдлыг сонирхон судалдаг эсвэл ямар нэг байгууллагын мэдээллийн технологийн мэргэжилтэн бол нэг ороод харахыг зөвлөж байна.

Wine дээр хорт програм ажиллах уу?

Линукс хэрэглэгчдийн дийлэнх нь өмнө өөр нэг систем тэр дундаа Windows ашигласан байдаг. Тийм болоод ч тэр үү зарим нэг хуучин програмуудаа санагалзах, хаяж чадахгүй зэрэг асуудлууд гардаг. Нийтийн энэхүү асуудлыг шийдэх гэж Wine гэх програм байх бөгөөд линукс дээр Windows-ийн програмуудыг ажилуулахад туслана. Зарим нэг Wine ашигладаг хэрэглэгчид энэ нь бас вирусуудыг ажиллуулаад, миний файлууд вирустэйхгүй байгаа гэсэн зүйл асууна. Миний зүгээс мэдэхгүй ээ, гайгүй биз дээ гэж хариулдаг байлаа. Гэтэл өнөөдөр Ubuntu-ийн хэлэлцүүлэг уншиж байтал аюулгүй байдлын мэргэжилтэн Kees нь "Wine нь хэт сайн хөрвүүлэгч учраас зарим хорт програм болон өтнүүдийг ч ажиллуулчаад байх юм. Гэхдээ бид үүнийг бататгах хэрэгтэй" гэж хэлсэн байх юм. Тэгэхээр бид юу ажиллуулах, юу ажиллахгүй вэ гэдэгтээ бас анхаарал хандуулах хэрэгтэй юм шиг. Гэхдээ л Windows вирустэж байгаа юм шиг хор хохирол учрана гэж бодохгүй байна.

Эд чинь мартахгүй байна гэнэ

Сүүлийн жилүүдэд хувийн нууцын талаар асуудал ихээхэн хөндөгдөх болов. Хүмүүсийн интернэтээр аялсан түүхээ бусдаас нуухыг эрмэлзэж, вэб браузер хөгжүүлэгчид энэ хэрэгцээнд суурилан Private mode гэх горимыг зохион бүтээв. Энэ горимд ажиллах байх үед браузер нь хэрэглэгчийн ямар вэбээр орсон гэхээс авахуулаад ямар ч мэдээллийг өөр дээрээ хадгалж үлдэхгүй байх ёстой бөгөөд хаамагц намайг суусан талаар ор тас мартах ёстой юм. Үүргээ ч биелүүлдэг гэж хөгжүүлэгчид нь ярьсаар ирсэн. Гэтэл саяхан явуулсан нэгэн судалгаагаар тийм биш болох нь тогтоогдсон байна. Хамгийн сонирхолтой нь бараг интернэт хэрэглэгч бүрийн ашигладаг Adobe Flash нь ямар ч браузерийн нууцлалын дүрмэнд захирагдахгүй байсан ба хамаг зүйлийг нь санаж байсан байх юм. Бас бус програмууд нь зарим нэг зүйлсийг алдаг оног санаж үлдээд байгаа юм байна. Эд чинь мартахгүй л байна шүү дээ...

Алсын нэгжлэг

Английн цагдаа нарт хувь хүний гэрийн компьютер рүү зөвшөөрөлгүйгээр нэвтрэх эрх олгох шийдвэр гарчээ. Үүнийгээ алсын зайны "нэгжлэг" гэж нэрлээд байгаа бөгөөд гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх үүндээс хувийн цахим захидалууд, вэбийн түүх болон мессенжерийн түүх орж байгаа юм байна. Гэмт хэрэгээс сэргийлэх арга зам байж болох ч хүний эрх, хувь хүний нууц гээд асуудлууд бас цаана нь босч ирнэ. Гэтэл манайд мэдээллийн аюулгүй байдал, хувийн нууцын талаар ямар зохицуулалт байдаг юм бол? Миний харж байгаагаар цагдаа хүчний байгууллагынхан бараг л хязгааргүй эрхтэй ч юм шиг.

Browser Security Handbook

Browser Security Handbook гэх нэгэн гарын авлагыг Google-ийн инженер Michal Zalewski бэлэн болгосон байна. Энэхүү гарын авлагаа тэрээр вэб програм хангамж хөгжүүлэгч, аюулгүй байдлын судлаачдад зориулсан бөгөөд үүгээрээ орчин үеийн вэб браузеруудын аюулгүй байдлын талаар цогц мэдээллийг өгөхийг зорьжээ. Сайн үзэж амжаагүй болохоор нэмж хэлэх зүйл алга даа гэж....

The 2008 Malware Challenge

Тооцоолуурын ажиллагааг доголдуулдаг, түүний эзэнд хохирол учруулдаг хортон програм хангамжийг malware гэж нэрлэдэг. Үүнд нь вирус, тагнах програм хангамж гээд бүгд л орно. Улам бүр нарийсан хөгжиж буй хортон програм хангамжуудыг шинжлэх, үйл ажиллагааг нь ойлгох басхүү мэргэжилтнүүдийг өрсөлдүүлэх зорилгоор Malware Challenge гэж уралдааныг өнгөрөгч буюу 2008 оноос зохион байгуулагдаж эхэлсэн байна. Бусад уралдаануудын адилаар даалгавар өгөгдөх бөгөөд хүн бүр өөрийн сурсан аргаар шинжлэн өөрийн гэсэн дүгнэлтийг өгөх юм. Тэгээд дөнгөж саяхан тэнэж яваад нэгэн оролцогчийн блогоос нь 2008 оны дүнг олж үзлээ. Үүнээс надад сонирхолтой санагдсан нэг зүйл нь тэнд хүн бүр өөрийн арга барилаар, өөрийн багажуудаар тэрхүү хортон програм хангамжийг задалж, шинжилж, дүгнэлт өгсөн байгаа бөгөөд тэдгээрээс ямар зорилгоор ямар багажууд ашиглаж болдог, ямар шинж тэмдэг илэрвэл юу гэж дүгнэдэг зэрэг асар их туршлага байсан юм. Та ч гэсэн ороод үзнэ биз, хэрэг болно гэдэгт итгэлтэй байна.

Эвгүй бөөс вэ энэ чинь

Denver-т байдаг нэгэн ахындаа ирэв. Ирэхээсээ өмнө утсаар ярьтал ах маань "компьютер вирустээд сонин болчихсон, ашгүй чи ирж байна, тэр болтол асаахгүй ээ" гэнэ, би ч юу л сүртэй юм байх вэ гэж бодоод "очоод янзлаад өгье" гэв. Хүрч ирээд үзтэл ажиллаж байгаа нь нэг л бишээ. Уг нь AVG Free суучихсан ажиллаж байх юм, тэгтэл хаанаас ч юм Antivirus 360 гэж юм гарч ирээд л баахан вирус илрүүлсэн гэсэн мэдээлэл гаргана. Ах маань энийг л хараад айсан байх гэж бодсноо яахлээрээ хоёр вирусын эсрэг програм суулгадаг байна, бас Antivirus 360 гэж бас ямар програм байна гэж гайхсаар жаал ухав. Antivirus 360 нь баахан юм илрүүлсэн гэсэн хэрнээ ажиллагаа нь нэг л тогтворгүй, хэвийн биш. За танихгүй бурхнаас таньдаг чөтгөр нь дээр гээд Antivirus 360-г устгах гээд Add/Remove programs руу ортол алга. Тэгвэл AVG Free ашиглаж үзье гээд хайлгуултал нөгөө муу Antivirus 360-г чинь вирус гэж гаргаад устгаад хаядаг юм байна. Ахиад жаахан ажиллавал нэг л биш. Ер нь өөрийн сонголт болсон Avast-г суулгаад шалгаж үзье гэж бодоод www.avast.com руу орох гэтэл орж болдоггүй. Тэгвэл www.download.com дээрээс татаж авъя гэтэл бас л ордоггүй.

Өөрийн компьютер дээр аль хэдэн сарын өмнө татаж авсан байсан Avast-г зөөж суулгаад Windows эхлэх үед нь хайлгавал сүртэй юм илэрсэнгүй. За гайгүй болчихлоо гэж бодоод тайвшрав. Интернэтээр мэдээ үзэх, цахим шуудангаа шалгах гээд бас ойр зуурын юм хийхэд бас л нэг бишээ. Зүгээр ажиллаж байснаа Internet Explorer цонхон дээр сурталчилгаа гараад ирнэ, бас нэх хачин асуулт гарч ирээд санал асуулгад оролцохыг санал болгоно. Avast-аа бас шинэчлэх гэсэн чинь алдаа заагаад болдоггүй. Comcast-ын интернэт ашигладаг, тэр нь ингээд хязгаарлалт тавьдаг юм байх даа гэж гайхав. Тэгснээ уг нь АНУ чинь net neutrality гэдэг зүйлийг эрхэмлэдэг, түүнийхээ төлөө их тэмцдэг учир ийм байх ёсгүй гэж бас нэг бодов. Avast-ын эсрэг хязгаарлалт байгаа эсэхийн хэсэг хайвал олигтой зүйл олдсонгүй. Ер нь яг хаана нь ямар хязгаарлалт хийсэн байж болох вэ гэж ихэд сонин санагдаад avast.com руу пинг хийвэл 127.0.0.1 гэсэн хаяг гарч ирээд байх юм. Ингэж л хязгаарладаг юм байна гэж гайхан хэсэг бодов. Ахын компьютер хамгаалалттай л гээд байдаг гэтэл нөгөөх нь шинэчлэлт хийгдэхгүй бол нэмэргүй, ер нь өөр зүйлээр солъё байз гэж бодов. Ер нь яагаад заавал Comcast-ын DNS сервер ашиглах ёстой юм бэ, өөр сервер ашиглаад хязгаарлалтыг нь тойрчих боломжтой юм шиг санагдаад Google дээр жаал хайлт хийв. Хэдийг оллоо. nslookup ашиглаад тэдгээр нь www.avast.com-д хариу өгөх эсэхийг шалгах гэж байснаа серверийг нь өөрчлөлгүйгээр шууд avast.com гэсэн чинь жинхэнэ хаяг нь гарч байна. Маш их гайхав. Тэгээд ийм асуудал гарч байсан талаар хайтал хэд хэдэн үр дүн гарч байна, үзэх гэтэл болдоггүй. Хаягуудыг нь харвал kaspersky.com, spybot.com гэх мэт техникийн зөвлөлгөө өгдөг зарим руу орохгүй байв. Ихэд гайхаад norton.com, mcafee.com, ca.com зэрэг хаягууд руу орох гэтэл орж болдоггүй. Тэгээд эндээс үзтэл зарим вэбүүдийг оруулдаггүй болгодог rootkit гарсан талаар олж үзэв, эмчлэх аргууд дунд нь Microsoft-ын Malicious Software Removal Tool
ашиглаж болно гэхээр нь Microsoft-ын вэб рүү орох гэтэл бас орсонгүй. Бас урд өдөр нь өөрийн компьютерийг сүлжээнд холбох гэтэл болоогүй тул дахин оролдож үзсэнгүй.

Нэг арга толгой рүү гялс хийгээд л ороод ирэв. Энэ вирус нь домэйн хааж байгаа болохоос IP-р хаахгүй байх ёстой, тийм болохоор avast.com руу IP-г ашиглаж ороод шинэчлэлтийг нь татаж аваад дахин шалгуулах байлаа. Гэхдээ энэ арга зарим тохиолдолд ажиллахгүй. Хэрэв вэб сервер нь олон домэйн эсвэл вэб хост хийдэг, тэгээд үндсэн вэб нь өөр домэйн байх юм бол IP ашиглаад ороход үндсэн вэбээ үзүүлдэг ёстой. Азаа үзтэл харин шууд вэб нь гараад ирж байна. Явж байгаад яг шинэчлэлтийг нь татах гэсэн чинь files.avast.com руу шидэх юм, өмнөх аргаа ашиглатал харин татаж авч болж байна. Шинэчлэлтийг нь татаж авч суулгаад хайтал харин тачигнатал хэд хэдэн вирус илэрснээ санах ойд вирус орсон байгаа тул Windows эхлэхээс өмнө хайх уу гэж байна, мэдээж тэгнэ. Тэгтэл харин TDSS гэж эхэлсэн драйвераас авахуулаас Windows\system32\ дотор нэлээн олон файл халдвартай гэж гарч байна. Энэ удаад бүгдийг нь устгаад л хаялаа. Шалгаж дуусаад Windows руугаа ороод нөгөө болохгүй байсан вэбүүд рүүгээ ороод үзтэл болж байна. За ашгүй, одоо л ахад вирусын эсрэг гайгүй сайн хамгаалалттай болсон гэж итгэлтэй хэлж болно. Орой ч боллоо унтах минь, маргааш харин тухтай сайн шалгая гэж бодов.

Windows нь нэг домэйнийг ахин дахин асуухгүйн тулд DNS Client гэх сервис өөр дээрээ ажиллуулдаг бөгөөд энэ нь нэг ирсэн домэйний хариуг өөр дээрээ хадгалж авч байдаг. Мэдээж танд мэдэгдэхгүйгээр. Сүлжээний ачааллыг багасгах гэсэн санаа. Харин вирус маань тэрхүү сервисийг гэмтээгээд зарим нэг домэйнд буруу хаяг буцаадаг болгосон байж. Харин nslookup маань DNS Client-р дамжилгүй шууд интернэтээс асуудгаараа онцлог бөгөөд надад тусласан хэрэг. Энэ төрлийн вирус маань сүртэй хоргүй юм шиг атлаа таныг банкны данс руугаа орох гэтэл өөр сайт руу шидэх зэрэг аюулыг дагуулж болно. Энэ маягаар хуурамч вэбүүд рүү оруулж таны мэдээллийг хулгайлна.

Харин net neutrality-ийн хувьд АНУ-ын дийлэнх хүмүүс интернэтийн ямар ч хэрэглээг хязгаарлах ёсгүй, энэ нь цаашлаад хөгжлийг туших аюултай гэж үздэг. Хүн чөлөөтэй сэтгэж юмнуудаа чөлөөтэй турших, ашиглах боломжтой байж шинэ санаа, шинэ технологи үүсдэг гэж үздэг. Энэ нь ч технологийн хөгжлийн түүхээр маш тод харагддаг. Тийм болохоор вэбүүдийг хаах, эсвэл татаж авах мэдээллийн хязгаар тавихын эсрэг байдаг. Өөрөөр хэлбэл сүлжээ маань хэнээс ч хараат бус, хэний ч эрх ашгийн төлөө үйлчлэхгүй харин бүх хүн төрөлхөтнийг ижил боломжоор хангах ёстой гэсэн утгыг илэрхийлнэ. Хэрэв вэбийг зөвхөн нээгээд бусдыг хаасан байсан бол Yahoo messenger, skype, bittorrent, VoIP зэрэг шинэ технологиуд үүсэхгүй л байсан болов уу.

Баяртай Firefox 2

Тун удахгүй бид өөрсдийн дуртай нэгэн програмын хувилбартаа баяртай гэж хэлэх цаг болжээ. Firefox 2 хувилбар бөгөөд өөрийн хөгжлийн жамаар 12-р сарын дундуур төгсөх юм байна. Энэ нь тэрхүү өдрөөс хойш Firefox 2 дээр гарсан ямар ч алдаа тэр дундаа аюулгүй байдлын цоорхой ч хүртэл засвар авахгүй. Тиймээс бид Firefox 3 хувилбар руу яаралтай шилжих хэрэгтэй юм. Firefox 3 хувилбар нь ирээдүйд тогтвортой байдлын болон аюулгүй байдлыг засваруудыг авсаар байх ба өмнөх хувилбараа бодвол маш олон шинэ, сайжруулсан боломжуудтай гэдгийг хэлмээр байна. Танд таалагдана гэдэгт итгэлтэй байна.

Вирусын эсрэг тулалдах нь

Анх 1998 онд гэртээ компьютертэй болсноор энэ зүйлтэй үе зайгүй найзласан билээ. Тэр үед л вирус гэж юм байдаг, компьютерийг эвдлэх бас мэдээлэл устгах гээд хортой гэж мэдэж байсан юм. Миний санахын Чернобыль гээд вирус гараад баахан хүмүүсийн компьютер ажиллагаагүй болж байсан. Азаар би тэр өдөр нь компьютераа асаагүй байж билээ. Бас нэг удаа интернэтээс програм татаж авч ажиллуулчихаад РЭС хийсний дараа хэдэн жил цуглуулсан бүх юм маань байхгүй болсон байхыг хараад нүднээс нулимс гарч л байсан. Ер нь вирусээс хамгаалах гэж хамаг байдгаараа хичээдэг л байлаа. Хамгийн анх Norton, McAfee ашигладаг байсан бол сүүлрүүгээ Kaspersky ашигладаг байсан. Эцэст нь эргэлт буцалтгүй линукс руу шилжсэнээр вирус гэх зүйлээс айхаа больсон.

Харин сүүлийн үед ажлын шаардлагаар эргээд Windows-тэй нэлээн ойрхон ажиллах шаардлага гарах болов. Тэгээд ч гэрийн, хамаатны, найзын, найзын найзын гээд л бүх компьютер бараг бүгд Windows болохоор бүр мөсөн салж чадахгүй л байлаа. Бас болоогүй өмнө нь овоо хэдэн жил өдөр тутам хэрэглэж байсны туршлага маань ч их хэрэг болно. Тэгээд л нөгөө вирусны маань асуудал ахиад босч ирнэ. Яг одоо нэг найзынхаа компьютерийг хажуудаа янзлаад л сууж байна. Харж байхад сүүлийн үеийн вирус эсвэл хорт (malicious) програмууд нь хүнд хохирол учруулахаасаа илүү хүнийг шулах, ашиглахад илүү чиглэх болсон юм шиг. Жишээ нь таны компьютерийг СПАМ түгээх сүлжээндээ нэгтгэж илүү олон хүнд СПАМ-аа хүргэхэд ашиглах болно. СПАМ-р дамжаад бүр олон хүнд халдварлах болно. Эсвэл таны компьютер дээр байгаа үнэтэй мэдээллүүд эсвэл үйлдлүүдийг тань бүртгэж авч дараагийн хорт үйлдэлдээ ашиглана.

Ямар вирусын эсрэг програм дээр юм болоо? Kaspersky давгүй сайн элрүүлэх боловч их хүчин чадал шаардаж компьютерийн ажиллагааг удаашруулаг. Бас заримдаа лиценз нь асуудал үүсгэдэг. Nod32 болохоор жижигхэн, хурдан боловс кракдсаны дараагаар илрүүлэх чадвар нь илт мууддаг юм билээ. За Norton McAfee нар аль дээр л миний жагсаалтаас хасагдсан, эргэж үзэж амжаагүй л байна. Ингэхэд та ямар програмыг хэрэглэдэг вэ? Яагаад?

Интернэтээс нуугдаж чадах уу?

АНУ-ын дэд ерөнхийлөгчид БНН-аас нэр дэвшин өрсөлдөж буй Sarah Palin-ы Yahoo! Mail дээрх цахим шууданг нэг нөхөр нээж үзээд, олонд дэлгэсэн нь сүүлд нэлээн шуугиан тарьж байгаад намжих шиг боллоо. Үүнийг үйлдсэн залуу түүний хувийн гэрэл зургууд, зарим нэг хувийн харилцааг нь олон дэлгэснээрээ хэрэгт унахаар шахаж байгаа ч хэрхэн үүнийг хийсэн бэ гэдэг нь хамгийн сонирхол татаж байсан юм. Харин хэргийн эзэн маань хэрхэн үүнийг хийснээ олон нийтэд тайлбарласан бөгөөд үүнд нь ямар нэг тусгай мэдлэг шаардагдаагүй харин багахан интернэт хайлт л хангалттай байснаа хэлсэн нь шуугиан тариад амжсан.

Хэргийн эзний сониуч зан нь хөдөлсөн үү яасан Sarah Palin-ы хувийн захидлуудыг үзмээр санагдсан юм шиг байгаам. Тэрээр зорилгодоо Yahoo! Mail-ийн мартсан нууц үгээ сэргээх боломжийг ашиглахаар шийдэж. Харин энэ тохиолдолд тавигдах асуултын хариуг багахан хайлт хийгээд л олсон гэсэн. Нөхөртэйгөө хаана танилцсан, нохойг нь хэн гэдэг, аль сургууль, ямар анги гээд бүх л мэдээлэл. Өөрөөр хэлбэл тэр хүн бараг хувийн нууцгүй болж.

Интернэт нь хөгжихийн хэрээр бид бүхнээс маш их мэдээллийг өөртөө авч үлдэж, хадгалах болж. Өөрөө ч мэдээгүй байхад миний талаар мэдээлэл интернэтэд нэмэгдсээр, одуудын хувьд бүр ч хэцүү байх. Дээрх явдлаас санаа аваад өөрийнхөө талаар хайж үзсэн чинь бас их юм гарч ирж байна лээ шүү. Та ч бас өөрийгөө хайгаад үзээрэй. Ер нь интернэтээс нуугдах, ул мөрөө үлдээхгүй байх боломж байна уу?

End Of Life

Би хувьдаа програм хангамжийг шавхагдашгүй нөөц гэж үздэг. Програм нь хийсвэр учир хэдэн мянга хувилж тараасан ч шавхагдаж дуусахгүй, ширгэж алга болохгүй. Ийм болоод ч тэр үү програм хангамжийг ширхэгчлэн худалдахыг хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй юм. Харин үүний эсрэгээр програм хангамжийг боловсруулж, хөгжүүлж хүмүүс буй басхүү хөгжүүлэхэд ашиглагдаж буй нөөц маань хязгаарлагдмал гэдгийг ойлгож үнэлдэг. Өөрөөр хэлбэл та програм хангамжийн ширхэг болгоноор биш харин тэрхүү хүний ажилласан цаг, мэдлэг, чадвар, туршлага зэргийг үнэлж төлбөр хийнэ гэсэн үг. Энэ л нээлттэй эхийн хөгжүүлэлтийн үндсэн зарчим.

Програм хангамжууд шинээр төрж бас мөхөж байдаг. Мөхлийн шалтгаан нь нөгөө л нэг хөгжүүлэлттэй холбоотой нөөцийн хязгаартай холбоотой. Ихэнх тохиолдолд хөгжүүлэгч нь програм хангамж үүсгээд, түүнийгээ хөгжүүлээд шинэ шинэ хувилбарууд гаргаад явдаг. Тэрээр хувилбар бүрийг тордоод, засварлаад явахыг оролдох боловч мэдлэг чадвар, цаг хугацаанаас хамааран ихэвчлэн сүүлийн хувилбарыг л сайн тордож чаддаг. Жишээ нь, ямар нэг програм хангамжид аюулгүй байдлын цох илэрэхэд түүнийг илрүүлсэн болон хамгийн сүүлийн хувилбарт засахад хялбар байдаг. Зарим тохиолдолд хөгжүүлэлтийн явцад томоохон өөрчлөлт орсноос болж засвар хийх нь маш хүнд, эсвэл бүр боломжгүй болсон байх нь бий. Програм хангамжийн дэмжлэгийг гэнэт хаяхгүй, мөн хэрэглэгчдэд тодорхой баримжаа өгөх үүднээс ихэнх програм хангамжууд End Of Life гэж юмыг мөрддөг. Өөрөөр хэлбэл таны ашиглаж байгаа програм хангамж тань тэдий болтол дэмжигдээд засвар хийгдээд явна гэдгийг нь хэлж өгнө гэсэн үг. Жишээлбэл, OpenBSD, Fedora маань зөвхөн сүүлийн 2 хувилбарыг дэмжиж ажилладаг. Харин Ubuntu-ийн хувьд 18 сар буюу жил хагасын хугацаанд дэмжиж ажилладаг. Гэхдээ LTS (Long Term Support) буюу урт хугацааны дэмжлэгтэй хувилбар байх ба энэ нь хэрэглэгчид 3 жил, серверт 5 жилийн хугацаанд дэмжлэг авч явдаг. Зарим нэг өндөр түвшинд эсвэл өргөн хүрээнд хэрэглэгддэг RHEL (Redhat Enterprise Linux), SLES (SuSE Enterprise Linux), Windows үйлдлийн системүүд нь илүү урт хугацаанд дэмжигдэж ажилладаг.

Системийн администратор нь ямар нэг систем сонгохдоо End Of Life-ыг үргэлж харгалзан үзэж байх хэрэгтэй, эс тэгвээс дэмжлэггүй системтэй хоцрох эсвэл багахан хугацааны дараа системийг солих "нэмэлт" ажилтай хоцроно. Анхааруулахад Ubuntu 7.04 хувилбарын дэмжлэгийг 10-р сарын 19-ны өдрөөр тасалбар болгох гэж байгаа тул хэрэв та энэ хувилбарыг ашигладаг бол энэ өдрөөс өмнө шинэ хувилбар руу шилжүүлэх хэрэгтэй. Сонирхуулахад ийнхүү дэмжлэг нь дууссан, хөгжүүлэлт нь зогссон боловч ажиллагаанаас хасч болдоггүй, ажиллаж л байдаг системийг "legacy" систем гэж нэрлэдэг.

Мэдээллийн аюулгүй байдал, өнөөгийн асуудлууд

Миний бие Мэдээллийн Технологийн Инкубаторын 5 жилийн ойд зориулсан хөтөлбөрт өөрийн дээрх гарчигтай илтгэлээр оролцож байгаа. Илтгэл маань 9-р сарын 12-ны 14:30-д эхлэх бөгөөд бүтэн цагийн хугацаа өгсөн байгаа ч би 20 эсвэл 30 минутанд илтгэлээ багтааж, дараагаар нь 10 минут орчим асуулт хариултын хэсэгтэй байхаар төлөвлөсөн. Энэхүү илтгэлээрээ яагаад мэдээллийн аюулгүй байдал маань маш чухлаар тавигдах болсон талаар багахан түүхийн хамт оруулж, дараагаар нь өнөөдрийн байдлыг харуулах зорилгоор хэд хэдэн түүх, жишээ оруулах бодолтой байна. Жишээ нь phishing, social network дээрх болон вэбийн халдлагууд, түүнтэй холбоотой тоо баримтууд. Эцсийн бүлэгт нь Монгол Улсынхаа байдлыг товчхон авч үзээд цаашид хэрхэх талаар санал дэвшүүлж, хүмүүсийн сэтгэгдлийг сонсох гэсэн юм.

Илтгэлийн бүтцийн хувьд нэг иймэрхүү байвал зүгээр болов уу гэж бодоод байна. Харин өнөөдрийн байдалд үнэлэлт, дүгнэлт өгөхдөө дан ганц миний үзэл бодол байх нь учир дутагдалтай байх болов уу гэж бодох юм. Тиймээс миний блогийн уншигч Таныг өөрийн санал бодлоосоо хуваалцаасай гэж хүсч байна. Танд баярлалаа.

Google Chrome ба амлалтууд, өнөөдөр

Google корпораци өөрийн вэб үзэх програмыг бүтээж түүндээ Chrome гэж нэр хайрласан. Өчнөөн олон вэб үзэх програмууд байхад шинийг бүтээх болсон шалтгаанаа одоо байгаа хэдийг бүтээгдэхэд вэб маань өнөөдрийнх шиг хурдан ажиллагаа бас аюулгүй байдлыг шаардаж байгаагүй, үүнийг сайжруулж шинэ түвшинд авчрах гэсэн гэдгээр тайлбарласан. Бүтээгдэхүүн танилцуулах зурагт номноос харж байхад тэд хэрэглэхэд хялбар бас хурдан ажиллагаанаас гадна, аюулгүй бөгөөд найдвартай ажиллагаанд илүү анхаарал хандуулсан юм шиг санагдсан. Өнөөдөр хэрэглэгдэж байгаа ихэнх вэбийн програмууд бүх ажиллагаагаа нэг процесс дотор явуулдаг, энэ нь санах ойн нэгдсэн орон зайтай гэсэн үг. Нэгдсэн байх нь нэг талаасаа санах ойд хэмнэлттэй боловч програмчлахад хэцүү, бас нэг ажиллагаа нь нөгөөдөө нөлөөлөх аюултай байдаг. Бас нөгөө талаасаа хувьсагчийн хүрээ болон хандах эрхийн сайн тавьж өгөхгүй бол аль ч үйл ажиллагаа нь нөгөөгийнхөө мэдээллийг задлах аюултай байдаг. Ер нь л арай хэцүү. Харин Chrome нь Tab бүрдээ тус тусын процессыг ажиллуулах, бас бус зүйлсэд өөрийн гэсэн процесс ашиглах загварчлалыг сонгосон бөгөөд хэдийгээр санах ой их эзлэх ч гэсэн тэдгээрийн үйл ажиллагаа нь тусдаа учир бие биенийгээ ажиллагаанд нөлөөлөх боломжгүй болох юм. Бас процессын ажиллагаа доголдоход дангаар доголдох тул найдвартай ажиллагаа ч сайжирна. Өөр нэг жишээ болгож авсан зүйл нь тус тусдаа процесстой байх нь санах ойн хаягдлыг багасгаж урт хугацааны явцад өмнөх загвараасаа илүү бага санах ой хэрэглэж байж болзошгүй байна. Энэ мэт аюулгүй байдлыг сайжруулах арга хэмжээг авч байгаа нь олон аюулгүй байдлын мэргэжилтнүүдэд таашаагдаж байгаа. Бас хэрэглэгчийн нууцлалыг хангах үүднээс incognito гэх горимыг оруулж өгсөн ба энэ горимын үед хэрэглэгчийн талаар ямар ч мэдээллийг вэб-д өгөхгүйгээс гадна, хэрэглэгчийн түүхийг ч хадгалж авахгүй юм байна.

Гэвч "тар" нь эхнээсээ танигдаж эхэллээ. Chrome нь бүхнийг шинээр хийхгүй үүднээс Apple-ийн Webkit гэгч бүтээгдэхүүн дээр суурьлан хийгдсэн байдаг. Гэвч тэд хамгийн сүүлийн биш харин хуучирсан бас цоорхойтой Webkit 525.13 хувилбарыг авч ашигласан нь carpet-bombing гэх халдлагыг боломжтой болгосон байна. Энэ цоорхой гарсан өдөр нь л илэрсэн. Өнөөдөр бас Chrome-ийг бүхэлд нь ажиллагаанаас гаргах цоорхой илэрсэн байна. Энэ нь хөгжүүлэгчдийн ярьж байсан шиг асуудал гарвал тухайн процесс ажиллагаанаас гарч, бусад нь ажиллаж байна гэсэн амлалтаас зөрж байгаа юм. За мэдээж шинэ гарсан шинэ бүтээгдэхүүн болохоор ч тэр үү эсвэл аюулгүй байдлын өндөр хамгаалалттай гэж зарласан болоод ч тэр үү маш олон хүн цоорхой илрүүлэх гэж оролдож байх шиг байна. Хэдийгээр эхний хэд хоног нь тийм ч сайнгүй өнгөрч байгаа ч нээлттэй эхийн програм хангамж тул дороо олон хөгжүүлэгч татаад, цоорхойнуудаа бөглөөд бас их хурдан хөгжөөд явчихна гэдэгт огт эргэлзэхгүй байна. Жилийн дараа ямар болсон байх бол гэж бодохоор л ...

Responsible disclosure

Өнөөдөрхөн хэн нэгний үлдээсэн сэтгэгдэл миний эмзэглэж явдаг нэг зүйлийг хөндөж орхив. Энэ нь responsible disclosure буюу хариуцлагатайгаар мэдээллийг задлах тухай асуудал юм. Хэрэв та нэг програм хангамжид эсвэл системд аюулгүй байдлын алдаа эсвэл цоорхой илрүүлбэл яах ёстой вэ? Ер нь энэ тухай нь мэдэгдэх хэрэгтэй юу эсвэл нууцлах ёстой юу? Хэрэв мэдэгдэхээр бол яаж мэдэгдэх вэ? Хэрэв мэдэгдвэл та гэмт хэрэгтэн болохгүй байгаа? Энэ мэт асуултууд миний болон бусад аюулгүй байдлыг чухалд тооцдог хүмүүсийн санааг ихээр чилээдэг нь харагддаг.

Ажиглаад байхад аюулгүй байдлын мэдээллийг хэрхэн ил болгох талаар шилдэг гэх (дэлхийн) аюулгүй байдлын мэргэжилтнүүд олон янзын үзэл баримтлалтай байх ч бараг бүгд "responsible disclosure" байх хэрэгтэй гэж үздэг. Нэг жишээ авъя л даа. Сүүлд бидний мэдэх нөгөө нэг ноцтой DNS цоорхойг Dan Kaminsky гэх залуу илрүүлсэн. Тэрээр цоорхойг үнэхээр байгаа эсэхийг баттай мэдэж авсныхаа дараагаар шууд програм хангамж үйлдвэрлэгч компаниуд руу холбоо тогтоож цоорхойн талаар мэдээллэсэн. Засвар гарсан. Бүр сүүлд нь олон нийтэд зарласан. Хэрэв тэрээр илрүүлмэгцээ сэтгэл хөдлөлдөө автаад ч юм уу цоорхойн талаар олон нийтэд зарласан бол өнөөдөр юу болох байсныг хэн ч мэдэхгүй. Цоорхой засагдаагүй байна, янз бүрийн хүмүүс цоорхойн талаар мэдээлэлтэй болно, зарим нэг атгаг санаатан нь буруугаар ашиглана. Хэрэв Dan атгаг санаатан байсан бол цоорхойн талаар мэдээллийг дарж, өөрийн хорт үйл ажиллагаандаа ашиглах боломжтой байсан. Гэвч зөвхөн Dan үүнийг илрүүлж чадна гэсэн үг биш, маш олон авъяаслаг мэргэжилтнүүд байгаа. Яг үнэндээ энэ цоорхой бусдын адилаар санамсаргүй байдлаар л илэрсэн шүү дээ. Энэ бол ямар нэг хууль эрх зүйгээр биш харин ёс зүйгээр зохицуулагдаж хэвшсэн зүйл. Үүнд бас нэг дутагдал байдаг нь хэрэв компани мэдчихээд засвар хийхдээ хойрго хандвал яах вэ гэдэг асуудал. Зарим нэг компаниуд цоорхойг мэдчихээд хэдэн сар жилээр засахгүй явдаг, сонгодог жишээ нь Microsoft. Бас заримдаа програм хангамж үйлдвэрлэгчид мэдэгдэхгүй, эсвэл засвар гарахаас өмнө олонд мэдээлэх, цоорхойг ашиглах тохиолдол гардаг ба үүнийг zero day гэж нэрлэдэг.

Манай нөхцөлд яах вэ? Миний бодлоор бид "responsible disclosure" зарчмыг мөрдөх нь илүү оновчтой мэт санагддаг. Би өөрөө ч ямар нэг асуудал олвол түүнийгээ бататгаад, дараа нь түүнийг мэдээлэх, засварлах тал дээр хамтран ажиллахыг эрмэлздэг. Зарим тохиолдолд тухайн компанитай хэрхэн холбоо барих, тэр компани нь аюулгүй байдлын талаар ямар бодлоготой талаар мэдээлэл олох бараг боломжгүй байдаг. Жишээ нь, бидний сайн мэдэх Google компани өөрийн гэсэн аюулгүй байдлын бодлоготой бөгөөд түүнийгээ олон нийтэд нээлттэй байлгадаг. Үүндээ хэрхэн холбоо барих талаар маш ойлгомжтой оруулж өгсөн байдаг. Болдог бол манайхан ийм зүйлтэй болмоор байгаа юм. Бас дээрээс нь цоорхой илрүүлсэн хүний хөдөлмөрийг үнэлдэг, урамшуулдаг систем маш чухал. Эцэст нь манайхны аль дээрээс дуншаад байгаа CERT гэдэг байгууллага нь байгуулагдаад, ном журмынхаа дагуу үйл ажиллагаагаа явуулаад, мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар олон нийтэд таниулах, мэргэжилтнүүдэд сургалт, зөвлөлгөө өгөх ажлаа хурдан эхлүүлчихвэл ч манай мэдээллийн аюулгүй байдлын асуудал арай өөр түвшинд гарах болов уу гэж найдах юм.